با اختلال شخصیت پارانوئید بیشتر آشنا شوید

اختلال شخصیت پارانوئید

ویژگی اختلال شخصیت پارانوئید، شکاک‌ بودن و بی‌ اعتمادی به دیگران است و به شکلی غیرموجه کارهای دیگران را که گویا به قصد تحقیر یا تهدید بیمار انجام شده است، تفسیر می‌ کنند. این اختلال از اوایل بزرگسالی شروع م ی‌شود و در زمینه‌ های مختلفی خودش را نشان می‌ دهد. افراد مبتلا به این اختلال تقریباً همیشه منتظرند که دیگران به طریقی آن‌ها را استثمار کنند یا به آن‌ها ضرر برسانند. 

شکاک و بدبینی؟
انزوا و تنهایی را دوست داری؟ 
در همکاری و مشارکت ناتوانی؟
دربارۀ خودت تصویر ذهنی بی‌ ارزش و ناچیز داری؟
فکر می‌کنی دیگران از تو سوء استفاده می‌کنند؟
این بیماران درواقع احساسات خودشان را برون‌سازی می‌کنند و تکانه‌ها و افکارشان را که برای خودشان نامقبول است، به دیگران نسبت می‌ دهند. افکار منتسب به خود و خطاهای ادراکی‌ای که قابل دفاع منطقی است، در این بیماران رایج است. بیماران مبتلا به این اختلال، حالت عاطفی محدودی دارند و به نظر می‌ رسد فاقد هر احساس و هیجانی هستند. آن‌ها از اینکه با استدلال و عینی می‌اندیشند، به خود می‌ بالند؛ حال آنکه چنین نیست. اینها آدم‌ های گرمی نیستند و قدرت و منزلت افراد آنها را تحت‌ تأثیر قرار می‌ دهد و به آن دقیقاً توجه دارند و اگر کسی را ضعیف و بیمار بیابند یا ببینند اختلال یا نقصی در وضع و حالش وجود دارد، به او با دیدۀ تحقیر می‌ نگرند.
افراد مبتلا به اختلال شخصیت پارانوئید معمولاً در پذیرش و اعتراف به احساسات منفی خود در قبال دیگران ناتوان هستند؛ اما به‌ طورکلی، ارتباط خود را با واقعیت از دست نمی‌ دهند. ترس از مورد سوءاستفاده یا خیانت قرارگرفتن در آنها باعث می‌شود که حتی اگر درستی و قابل اعتماد بودن دیگران به آنها ثابت شود، باز به آنها اعتماد نکنند. این افراد اغلب برداشت نادرستی از گفتار و رفتار معمولی و بدون غرض دیگران دارند و حتی نوعی خشم و رنجیدگی بی‌ اساس را در خود پرورش می‌ دهند و مدت‌ های مدید آن را درونشان نگه می‌ دارند.
یکی از معیارهای مهم و تعیین‌ کنندۀ اختلال شخصیت پارانوئید « مظنون ‌بودن بدون دلیل کافی برای اثبات این موضوع که دیگران در حال بهره‌ برداری، آزاردادن یا فریب‌ دادن او هستند ».

اختلال شخصیت پارانوئید

سبک در برابر اختلال شخصیت پارانوئید

شخصیت پارانوئید را می‌ توان روی پیوستاری مجسم کرد که از سالم تا ناسالم متغیر است؛ سبک شخصیت پارانوئید در انتهای سالم آن و اختلال شخصیت پارانوئید در انتهای ناسالم آن قرار دارد.

سبک شخصیت پارانوئید

به خودشان مطمئن هستند و به توانایی خود در تصمیم‌ گیری و از خود اعتماد دارند.
مشاهده‌ گران و شنودگان خوبی هستند و از ظرافت‌ ها، آهنگ و سطوح مختلف معانی آگاهی دارند.
انتقاد را نسبتاً جدی می‌ گیرند، بدون آنکه مرعوب و هراسان شوند.
ارزش ویژه‌ای برای وفاداری و درستی قائل‌اند. برای کسب وفاداری سخت تلاش می‌ کنند و هیچ‌گاه آن را بدیهی تلقی نمی‌ کنند.
برای سروکارداشتن با دیگران وقت دارند و ترجیح می‌ دهند پیش از آنکه با مردم وارد دوستی شوند، آنها را سبک و سنگین کنند.
باجرئت هستند و می‌توانند بدون ازدست‌ دادن کنترل و پرخاشگر شدن، از خودشان دفاع کنند.

سبک اختلال شخصیت پارانوئید

از نظر رفتاری

از نظر رفتاری، این افراد در برابر نفوذ بیرونی مقاوم هستند. آنها تنش مزمن دارند؛ زیرا مرتب علیه تهدید های تصوری، از محیط خود برانگیخته هستند. رفتار آنان از طریق بسته ‌بودن، دفاعی‌ بودن و جدل‌ کردن و دعوا و مرافعه مشخص می‌ شود.

از نظر روابط

به لحاظ ارتباطات بین‌ فردی، این اشخاص بی ‌اعتماد، پنهان‌کار و انزواطلب هستند. آنها به انگیزه‌ های دیگران به‌ شدت مشکوک هستند و ماهیتاً صمیمیت ‌گریزند و پیش ‌قدم ‌شدن دیگران برای تعامل و مشارکت را رد می‌ کنند.

 اختلال شخصیت پارانوئید

از نظر ذهنی یا تفکر

 از نظر شناختی یا ذهنی، این شخصیت‌ ها با نداشتن اعتماد و پیش‌ داوری‌ ها مشخص می‌ شوند؛ آنها هر موقعیتی را به‌دقت بررسی می‌ کنند و به‌جای تمرکز روی داده‌ ها، در محیط به دنبال سرنخ و شواهدی برای تأیید پیش‌ فرض‌های خود هستند. امکان دارد ادراک آنها درست باشد؛ اما اغلب قضاوت آنها درست نیست. پیش‌داوری‌ های آنها داده‌ های موجود را به نحوی قالب‌ریزی می‌ کند که با پیش‌ادراک‌های آنها همخوانی پیدا کند. ازاین‌رو، تمایل دارند داده‌ هایی را که با پیش‌ادراک آنها همخوانی ندارد، نادیده بگیرند. وقتی تحت فشار روانی قرار می‌ گیرند، تفکر آنها رنگ توطئه یا توهم به خود می‌گیرد. گوش‌ به‌زنگ ‌بودن بیش از حد و نیاز به جست‌وجوی شواهد برای تأیید باورهایشان، باعث می‌ شود که از زندگی، دیدگاهی اقتدارطلبانه و بدون اعتماد داشته باشند.

از نظر عاطفی

سبک عاطفی یا هیجانی این شخصیت‌ ها به‌صورت سرد، کناره‌ گیر، بی‌ هیجان و بدون شوخ ‌طبعی مشخص می‌شود. همچنین، آنها فاقد حس محبت عمیق، گرم‌ بودن و احساساتی ‌بودن هستند و به‌خاطر حساسیت بیش از حد، به کم‌محلی‌ها و بی‌توجهی‌های واقعی یا خیالی و خشمی که به دنبال آن می‌آید، فقط فریب و خیانت را باور دارند. دوستان بسیار کمی دارند و دو هیجانی که آنها با عمقی نسبی تجربه و ابراز می‌کنند، خشم و حسادت شدید است.

از نظر دلبستگی

 این افراد دارای سبک دلبستگی هراسان هستند و احساس بی‌ارزشی می‌ کنند و فکر می‌کنند افراد طردکننده و غیرقابل اعتمادند. آنها به شناخت‌ها یا احساسات درونی خود اعتماد دارند، نه به قصد‌ و نیت دیگران. درحالی‌ که باور دارند خاص هستند و با دیگران تفاوت دارند، علیه تهدیدها و اوضاع و احوال غیرمنتظره حالت دفاعی می‌ گیرند؛ چون اعتماد ندارند که دیگران از آنها حمایت خواهند کرد. این سبک دلبستگی هراسان در افراد دارای شخصیت پارانوئید مشترک و رایج است.

تشخیص و مقایسه اختلال شخصیت پارانوئید

تشخیص اختلال شخصیت پارانوئید از اختلال هذیانی، بیشتر بر این اساس است که هذیان تثبیت ‌شده‌ای در اختلال شخصیت پارانوئید وجود ندارد. اما می‌توان آن را از اسکیزوفرنی بدگمانانه ( اسکیزوفرنی پارانوئید ) تشخیص داد؛ چون در اختلالات شخصیت، توهم و اختلال در شکل ( فرم ) فکر وجود ندارد. از اختلال شخصیت مرزی نیز می‌توان جدا کرد؛ چون بیماران پارانوئید به ‌ندرت می‌ توانند مثل بیماران مرزی، روابط بیش از حد مداخله ‌جویانه و آشفته با دیگران برقرار کنند. سابقۀ درازمدت رفتار ضد اجتماعی که در شخصیت ضداجتماعی دیده می‌شود، در بیماران پارانوئید وجود ندارد. افراد مبتلا به اختلال شخصیت اسکیزوئید هم کناره‌گیر و منزوی هستند؛ ولی افکار بدگمانانه ندارند.
درصورتی‌که الگوی رفتاری حاکی از بدگمانی فقط در دورۀ اسکیزوفرنی یا نوعی دیگر از اختلال‌ های روان‌ پریشانه رخ بدهد، دیگر نمی‌ توان آن را اختلال شخصیت پارانوئید دانست.

بیشتر بدانیم : مقاله اختلال شخصیت اسکیزوئید

علائم اختلال شخصیت پارانوئید

شک و بدگمانی، توجه به انگیزه‌های پنهانی، تصور مورد سوءاستفاده قرارگرفتن از جانب دیگران، ناتوانی در همکاری و مشارکت، انزوای اجتماعی، تصویر ذهنی بی‌ ارزش و ناچیز از خود، کناره‌گیری و تنهایی، خصومت و دشمنی.
افراد مبتلا به اختلال شخصیت پارانوئید معمولاً نیاز شدیدی به خودکفایی نشان می‌ دهند و سرسخت و ستیزه ‌جو هستند. این افراد در برابر نزدیک ‌شدن به دیگران مقاومت می‌کنند و به‌این‌ترتیب، حسابگر و سرد و خشک به نظر می‌رسند. این اختلال معمولاً در مردان بیشتر از زنان به چشم می‌خورد. درصورتی‌که الگوی رفتاری حاکی از بدگمانی فقط در دورۀ اسکیزوفرنی یا نوعی دیگر از اختلال‌ های روان‌ پریشانه رخ بدهد، دیگر نمی‌توان آن را اختلال شخصیت پارانوئید دانست.

ازدواج با افراد دارای اختلال شخصیت پارانوئید

ازدواج با افرادی که مبتلا به این اختلال هستند، نتیجه‌ای جز جدایی دربرنخواهد داشت، حتی اگر این جدایی، طلاق عاطفی باشد. متأسفانه افراد مبتلا به این اختلال شخصیت، اعتقادی به درمان ندارند؛ چون فکر می‌کنند عادی هستند و به همین دلیل کاری نمی‌کنند یا اگر اقدام کنند، اغلب به دلیل همکاری ‌نکردن درمانشان ناتمام خواهد ماند.
اگر در دوران آشنایی حس کردید که شریک آیندۀ شما همیشه به شما مشکوک است و به شما اعتماد ندارد، سعی نکنید اثبات کنید؛ چون نمی‌پذیرد. او دائم شما را کنترل می‌کند، از برقراری رابطه با دوستانتان جلوگیری می‌کند و شما را ملزم به تعهد می‌ نماید. دائم مضطرب است که شما در حال خیانت هستید. بنابراین، لازم است که خیلی صریح و واضح دربارۀ این موضوع با او صحبت کنید و بگویید که نمی‌توانید این رفتار را بپذیرید. حتماً با مشاور صحبت کنید و از او کمک بگیرید.

روان‌ درمانی

درمانی که توصیه می‌شود، روان‌ درمانی است. درمانگر در همۀ برخوردهایی که با این بیماران دارد، باید کاملاً صریح و روراست باشد. اگر به دلیل تناقض یا اشتباهی مثلاً دیرکردن در جلسۀ روان‌ درمانی، کوتاهی متوجه درمانگر شد، بهتر است صادقانه عذرخواهی کند، نه اینکه در دفاع از خود توجیه کند. درمانگر باید همواره به یاد داشته باشد که اعتماد و تحمل روابط صمیمانه برای بیماران مبتلا به این اختلال دشوار است. بنابراین، در روان‌درمانی فردی، درمانگر باید رفتاری جدی در پیش بگیرد و زیاد با بیمار گرم نگیرد. اگر درمانگر به دلیل اشتیاق مفرطی که دارد، از تفسیر دربارۀ احساس وابستگی شدید بیمار، مسائل جنسی و آرزویش برای داشتن روابط صمیمانه بیش از حد استفاده کند، بی‌ اعتمادی او را به حد زیادی افزایش خواهد داد.
بیماران پارانوئید معمولاً در گروه درمانی خوب عمل نمی‌کنند؛ باوجود این، روان‌درمانی گروهی برای ارتقای مهارت‌ های اجتماعی و کاهش شکاکیت آن‌ها از طریق ایفای نقش مفید خواهد بود. برای تعداد زیادی از این بیماران، به‌منظور پرورش مهارت‌ های اجتماعی، رفتاردرمانی را هم به‌کارمی‌ گیرند.

 اختلال شخصیت پارانوئید

گاه رفتار بیماران مبتلا به اختلال شخصیت پارانوئید به‌ قدری خطرناک و تهدید کننده است که لازم است درمانگر آن را مهارکند یا محدودیت‎ هایی را برایش وضع کند. با تهمت ‌زدن‌ های هذیانی بیمار باید واقع‌ بینانه، اما آرام و غیرتحقیرآمیز برخورد کرد. بیماران پارانوئید اگر بفهمند کسی که می‌خواهد آنها را درمان کند، ضعیف و درمانده است، عمیقاً وحشت ‌زده می‌ شوند؛ بنابراین، درمانگر هیچ‌وقت نباید کاری کند که بیمار خیال کند می‌خواهد بر او تسلط پیدا کند، مگر آنکه هر دو طرف بر سر آن به توافق رسیده باشند و قادر به انجام آن باشند. بیشتر بیماران مبتلا به این اختلال، علائم آن را در همۀ عمر خود تجربه می‌کنند و به درمان مداوم و مادام‌العمر نیاز دارند.
برای مقابله با سراسیمگی و اضطراب این بیماران، دارودرمانی مفید است. در اکثر مواقع، داروی ضد اضطراب کافی است؛ اما گاهی از داروی ضد روان‌ پریشی به مقدار کم و به مدت کوتاه استفاده می‌شود تا سراسیمگی شدید یا افکار نیمه ‌هذیانی آن‌ها را بتوان تدبیر کرد. معمولاً در درمان دارویی موفقیت خوبی مشاهده نشده است.

معیارهای DSM دربارۀ اختلال شخصیت پارانوئید

الگوی بی‌اعتمادی و مظنون‌ بودن فراگیر در برابر دیگران؛ به‌طوری‌که انگیزه‌های آنها به‌عنوان انگیزه‌های بدخواهانه تفسیر می‌شود. آغاز آن از اوایل بزگسالی است و در زمینه‌های گوناگونی وجود دارد. برای تشخیص این اختلال، حداقل باید چهار علامت از علائم زیر وجود داشته باشد:
1. بدون دلایل کافی، شک ‌داشتن به اینکه دیگران از او سوءاستفاده می‌کنند یا او را فریب می‌ دهند.
2. دربارۀ وفاداری یا قابل اعتماد بودن دوستان و وابستگان شک غیرموجه دارند.
3. از افشای راز خود به دیگران اجتناب می‌ کنند؛ زیرا می‌ترسند دیگران از اطلاعاتشان به شکلی خصمانه علیه آنها استفاده کنند.
4. اظهار نظر افراد یا رویدادهای خوب را دارای معانی تهدید کننده تلقی می‌کنند.
5. مدام کینه ‌ورزی می‌ کنند؛ یعنی در برابر توهین، آسیب‌ها یا بی‌اعتنایی‌ ها، بی‌گذشت هستند.
6. حمله‌هایی را به منش یا حیثیت خود تصور می‌کنند که برای دیگران مشخص نیست و سریع با خشم واکنش نشان می‌ دهند.
7. بی‌ دلیل به وفاداری همسر یا شریک خود سوءظن‌ هایی دارند.

سخن آخر

این بیماران تقریباً هیچ‌وقت خودشان به دنبال درمان نمی‌روند و اگر همکار یا همسرشان برای درمان مراجعه کند، اغلب رنجیدگی خود را پنهان می‌ کنند. در بستگانِ بیمار مبتلا به اسکیزوفرنی، میزان بروز اختلال شخصیت پارانوئید بیشتر از افراد گروه شاهد است. این اختلال در مردان شایع‌تر از زنان است و به نظر نمی‌رسد الگویی خانوادگی داشته باشد. اعتقاد بر این است که در گروه‌های اقلیت، مهاجران، سالمندان و ناشنوایان بیشتر از جمعیت عمومی است.

کارگاه ها و همایش های پیشنهادی : جهت اطلاع از دوره های موسسه بارسا به مربیگری علی میرصادقی عدد 19 را به 3000909030 پیامک کنید

نظر شما

ایمیل شما نشر نخواهد شد.فیلد های ضروری با * نشانه گذاری شده است.

تصویر امنیتی

پیام شما بعد از بررسی نمایش داده خواهد شد

نظر خود را بنویسید

تمامی حقوق این وب سایت متعلق به موسسه آموزشی انتشاراتی بارسا می باشد.