اعتیاد در دوران نوجوانی؛ عوامل زمینه‌ساز و روش‌های پیشگیری

فهرست مقاله:

• نقش دوستان و گروه‌های همسال در شکل‌گیری رفتارهای پرخطر و اعتیاد نوجوانان
• راهکارهای عملی برای تشخیص زودهنگام علائم اولیه اعتیاد در نوجوانان
• نقش مدرسه در پیشگیری از اعتیاد نوجوانان
• روش های پیشگیری از اعتیاد در نوجوانان
• مهارت‌های زندگی برای پیشگیری از اعتیاد نوجوانان
• علائم اعتیاد نوجوانان
• عوامل گرایش نوجوانان به اعتیاد
• تأثیر والدین و محیط خانواده بر کاهش خطر ابتلای نوجوانان به اعتیاد
• آسیب‌های اجتماعی اعتیاد نوجوانان
• چرا اعتیاد در نوجوانان شایع تر است؟
• مواد مخدر چه موادی هستند؟
• اعتیاد به چه معناست؟
• علائم جسمی اعتیاد در نوجوانان :
• دلایل اعتیاد نوجوانان به مواد مخدر چیست؟
• تاثیر مواد مخدر بر مغز و اعتیاد به مواد مخدر در نوجوانان
• مسمومیت با مواد مخدر در نوجوانان

اعتیاد در دوره نوجوانی یکی از جدی ‌ترین چالش‌های تربیتی و اجتماعی امروز است. بسیاری از خانواده‌ها زمانی متوجه مشکل می‌شوند که نشانه‌ها شدت گرفته و پیامدها آشکار شده است. در حالیکه شناخت به‌ موقع علائم اولیه اعتیاد در نوجوان و توجه به عوامل اجتماعی اعتیاد نوجوان می‌تواند از بروز بسیاری از مشکلات جلوگیری کند. افزایش آگاهی خانواده‌ها درباره آسیب های اجتماعی اعتیاد نوجوانان نه‌ تنها به پیشگیری کمک می‌کند، بلکه مسیر حمایت و هدایت صحیح نوجوان را هموارتر می کند.

نقش دوستان و گروه‌های همسال در شکل‌گیری رفتارهای پرخطر و اعتیاد نوجوانان

در نوجوانی، تعلق به گروه همسالان اهمیت زیادی دارد و بسیاری از عوامل اجتماعی اعتیاد نوجوان در همین فضا شکل می‌گیرد. فشار همسالان، میل به پذیرفته شدن و کنجکاوی، احتمال تجربه مصرف مواد را افزایش می‌دهد. بخشی از آسیب های اجتماعی نوجوانان به دلیل ناتوانی در نه گفتن ایجاد می‌شود. آموزش جرئت‌ مندی و افزایش عزت نفس می‌تواند از گسترش اعتیاد دانش آموزان جلوگیری کند. نظارت آگاهانه والدین بر روابط اجتماعی نوجوان نیز در کاهش عوامل اجتماعی اعتیاد نوجوان بسیار مؤثر است.

راهکارهای عملی برای تشخیص زودهنگام علائم اولیه اعتیاد در نوجوانان

شناسایی سریع علائم اولیه اعتیاد در نوجوان اهمیت زیادی دارد. تغییرات ناگهانی رفتاری، افت تحصیلی و گوشه‌گیری می‌تواند زنگ هشدار باشد. نادیده گرفتن این نشانه‌ها ممکن است نوجوان را در معرض اعتیاد و آسیب های اجتماعی قرار دهد. در صورت مشاهده علائم نگران‌ کننده، مراجعه به متخصص توصیه می‌شود. استفاده از خدمات یک مشاور تحصیلی خوب در تهران می‌تواند به بررسی دقیق شرایط کمک کند و در صورت نیاز، مسیر مناسب برای درمان اعتیاد نوجوانان را مشخص نماید. اقدام زودهنگام شانس موفقیت در درمان اعتیاد نوجوانان را افزایش می‌دهد.

نقش مدرسه در پیشگیری از اعتیاد نوجوانان

مدرسه می ‌تواند نقش مهمی در کاهش اعتیاد نوجوانان و  همچنین آسیب های اجتماعی آنان داشته باشد. آموزش مهارت‌های زندگی، تقویت اعتمادبه ‌نفس و ایجاد فضای حمایتی از جمله اقدامات مؤثر است. مراکزی مانند دبیرستان دخترانه مدبران دوره اول با تمرکز بر رشد فردی دانش ‌آموزان، می‌توانند در پیشگیری از بسیاری از آسیب های اجتماعی اعتیاد نوجوانان نقش داشته باشند و احتمال بروز اعتیاد دانش آموزان را کاهش دهند.

بی‌توجهی به هشدارها ممکن است نوجوان را در چرخه‌ای از مشکلات تحصیلی و اجتماعی گرفتار کند. آگاهی از نقش خانواده در پیشگیری اعتیاد و شناخت درست عوامل اجتماعی اعتیاد نوجوان می‌تواند مسیر تصمیم‌گیری را روشن‌تر کند. پیشگیری مؤثر، از بروز بسیاری از پیامدهای سنگین اعتیاد و آسیب های اجتماعی جلوگیری خواهد کرد

روش های پیشگیری از اعتیاد در نوجوانان

همیشه گفتن، پیشگیری بهتر از درمانه. پس ما باید حواسمون باشه که قبل از درگیر شدن فرزندانمون با اعتیاد به فکر باشیم و جلوی وابستگی اونها به هر نوع ماده مخدری رو بگیریم.

دادن آگاهی و اطلاعات به نوجوانان در مورد مواد مخدر: باید اطلاعات جامع و کاملی در اختیار نوجوانان قرار بگیره. گفتیم که عدم داشتن اطلاعات باعث اعتیاد در نوجوانان میشه. بسیاری از نوجوانان فکر می کنند که ماده مخدر گل یا همون ماری جوانا اعتیاد نمیاره و یا تریاک فقط خاصیت دارویی داره. در صورتی که از عوارض جبران ناپذیر این مواد مخدر اطلاعی ندارند. هم چنین به عنوان یک کار موثر، نوجوانان باید نتیجه اوضاع افراد مبتلا به اعتیاد مواد مخدر  رو ببینند تا خطرات ناشی از مصرف مواد رو بیشتر و جدی تر درک کنند.

افزایش اعتماد به نفس در نوجوانان: با درست رفتار کردن با نوجوانان و آموزش مهارت هایی برای افزایش اعتماد به نفس در اون ها می توان خطر ابتلا به اعتیاد نوجوانان رو کاهش داد. نقش والدین در این دوره بسیار مهم است. والدین باید برای رفتار مناسب با نوجوان آموزش ببینند و رفتار های خودشون رو طبق اصول انتخاب کنند.

بیشتر بخوانید: دلیل مشکلات والدین با فرزندان در دوره نوجوانی چیست؟

ایجاد مسئولیت پذیری در نوجوانان: اگه به نوجوان مسئولیت هایی مناسب با شرایطش بدیم و او رو مسئولیت پذیر کنیم، می تونه بفهمه که هر کاری نتیجه ای داره. هم چنین این مسئولیت ها باعث می شوند زندگی نوجوان یکنواخت نباشه تا برای تغییر زندگی به سمت مواد مخدر بره و در نهایت باعث اعتیاد نوجوان بشه.

داشتن رابطه صیمیمی با نوجوان: ارتباط درست و نزدیک بین والدین و نوجوانان ، اون ها رو از بسیاری از مشکلات دور می کنه. حمایت های خانواده و آموزش مهارت ها و رفتارهای مناسب به نوجوانان باعث میشه که اون ها در هنگام رو به رو شدن با مشکل به مواد مخدر رو نبرند.

مهارت‌های زندگی برای پیشگیری از اعتیاد نوجوانان

یادگیری مهارت‌های زندگی به نوجوانان کمک می‌کند فشارهای روانی و اجتماعی را مدیریت کنند و در برابر رفتارهای پرخطر مقاومت داشته باشند. مهارت‌هایی مانند مدیریت استرس، خودکنترلی، برقراری ارتباط مؤثر، تصمیم‌گیری منطقی و تفکر انتقادی، از جمله مهم‌ترین ابزارها برای پیشگیری اعتیاد در دوره نوجوانی هستند.

در این مرحله، بهره‌گیری از امکانات مدرسه و محیط حمایتی نیز مؤثر است. به‌عنوان مثال، انتخاب مدرسه‌ای با محیط آموزشی سالم و برنامه‌های پیشگیری، مانند دبیرستان دخترانه دوره دوم، می‌تواند نقش مهمی در کاهش خطر اعتیاد داشته باشد.

علائم اعتیاد نوجوانان

شناخت علائم اعتیاد نوجوانان اولین گام برای پیشگیری و کنترل اعتیاد است. تغییرات رفتاری مانند گوشه‌گیری، کاهش انگیزه تحصیلی، افت نمرات، تغییر در دوستان و علاقه‌های جدید، بی‌توجهی به ظاهر و بهداشت شخصی، از نشانه‌های مهم هستند. همچنین گاهی اختلال در خواب و اشتها، خستگی مزمن یا تحریک‌پذیری بالا دیده می‌شود.در این مرحله، والدین باید نسبت به تغییر رفتارها حساس باشند و با آموزش مهارت‌های پیشگیری و مشاوره، جلوی گسترش آسیب را بگیرند.

عوامل گرایش نوجوانان به اعتیاد

نوجوانان به دلایل متعددی ممکن است به سمت مواد مخدر یا رفتارهای اعتیادآور کشیده شوند. این عوامل شامل فشارهای تحصیلی، وجود دوستان پرخطر، مشکلات خانوادگی، ضعف مهارت‌های زندگی و کنجکاوی نوجوانان است. برای پیشگیری مؤثر، آموزش مهارت‌های زندگی و ایجاد محیط حمایتی در خانه اهمیت بالایی دارد.

در این راستا، محیط مدرسه نیز تأثیر زیادی دارد و می‌تواند نقش حمایتی مهمی داشته باشد. مطالعه دبیرستان دخترانه دوره اول می‌تواند برای والدین و مربیان درک بهتری از محیط آموزشی مناسب و تأثیر آن بر پیشگیری اعتیاد در دوره نوجوانی فراهم کنید.

تأثیر والدین و محیط خانواده بر کاهش خطر ابتلای نوجوانان به اعتیاد

خانواده اولین و مهم‌ ترین بستر شکل ‌گیری شخصیت نوجوان است. کیفیت رابطه عاطفی، شیوه گفت‌وگو و میزان حمایت والدین نقش تعیین ‌کننده‌ای در کاهش آسیب های اجتماعی اعتیاد نوجوانان دارد. زمانی که نوجوان در خانه احساس امنیت روانی داشته باشد، کمتر برای فرار از فشارهای بیرونی به رفتارهای پرخطر روی می ‌آورد.

تقویت نقش خانواده در پیشگیری اعتیاد نیازمند محبت همراه با قاطعیت است. والدینی که رابطه‌ای صمیمانه و در عین حال قانونمند ایجاد می‌کنند، احتمال درگیر شدن فرزندشان با اعتیاد دانش آموزان را کاهش می‌ دهند. بی‌توجهی یا سخت‌گیری افراطی می‌تواند زمینه بروز اعتیاد و آسیب های اجتماعی را افزایش دهد.

آسیب‌های اجتماعی اعتیاد نوجوانان

اعتیاد و آسیب های اجتماعی نه تنها سلامت جسمی و روانی را تهدید می‌کند، بلکه می‌تواند منجر به مشکلات اجتماعی مانند انزوا، رفتارهای پرخطر، افت تحصیلی و مشکلات قانونی شود. بنابراین پیشگیری اعتیاد در دوره نوجوانی و آموزش مهارت ‌های زندگی در سنین نوجوانی، اهمیت بسیار زیادی دارد و خانواده‌ها و مدرسه باید در این زمینه همکاری کنند.

چرا اعتیاد در نوجوانان شایع تر است؟

نوجوانی دوره مهمی هست و یکی از خصوصیات این دوره اینه که نوجوان ها دوست دارند چیزهای جدید رو تجربه کنند، کشف کنند و ممکنه کارهایی رو انجام بدهند که خطرناک هستند و به سمت افرادی بروند که اون ها رو به سمت اعتیاد بکشانند و آن ها را درگیر اعتیاد در نوجوانان بکنند. و همین طور باید توجه کنیم که در دنیای امروز متاسفانه نوجوان ها دسترسی راحتی به مواد مخدر دارند! قبل از این که به دلایل اعتیاد در نوجوانان بپردازیم، بیاییم اصطلاحات رو مقداری دقیق تر بخونیم:

مواد مخدر چه موادی هستند؟

مواد مخدر ترکیباتی شیمیایی هستند که در عملکرد مغز و هوشیاری افراد تغییراتی ایجاد می کنند. این تغییرات می تونند طولانی مدت و مخرب باشند و باعث اعتیاد نوجوانان و رفتارهای آسیب زننده شوند. و در نهایت باعث آسیب های اجتماعی اعتیاد نوجوانان  می شوند.

اعتیاد به چه معناست؟

اعتیاد در واقع مانند یک بیماری است. اعتیاد یک بیماری مغزی پیش رونده و عود کننده است که ساختار مغز و عملکرد اون رو تغییر میده و باعث میشه که فرد معتاد باز هم برای به دست آوردن و مصرف مواد مخدر خودش رو به هر دری بزنه. حتی با وجود این که می دونه چه آسیبی بهش وارد میشه.

البته توجه به این نکته هم ضروریه که اعتیاد دانش آموزان فقط شامل اعتیاد به مواد مخدر نمی شود. اعتیاد رفتاری نیز نوع دیگری از اعتیاده که ما در مقاله اعتیاد رفتاری در نوجوانان درباره نشانه ها و انواعش صحبت کردیم.

علائم جسمی اعتیاد در نوجوانان :

سرماخوردگی زیاد و خون دماغ شدن، کاهش وزن و اشتها، گشادی مردمک چشم، قرمز شدن چشم ها، خشک شدن دهان، سیاه شدن دور چشم ها، عوض شدن رنگ صورت، فعالیت زیاد و بیش فعالی در مورد برخی مواد اعتیاد آور

دلایل اعتیاد نوجوانان به مواد مخدر چیست؟

• فشار همسالان: احتملا این جمله که “رفیق ناباب باعث شد به این روز بیافتم” رو زیاد شنیده اید. در دوره نوجوانی، نوجوانان وقت زیادی رو با همسالان خود می گذرونند و میل زیادی به تقلید از هم و پذیرفته شدن در بین همسالان رو دارند. بنابراین اگه این همسالان، افراد مناسبی نباشند می توانند نوجوان رو به سمت مصرف مواد ببرند. و باعث اعتیاد نوجوانان به مواد مخدر بشن.
• کسب لذت و کنجکاوی: شاید این مورد دلیل مهمی برای اعتیاد در نوجوانان به نظر نیاد. اما یکی از مهم ترین دلایل اعتیاد نوجوانان همین مورد است. مواد مخدر تبدیل به یکی از راه های گذروندن وقت در نوجوانان شده است.
• مشکلات تحصیلی: گاهی اوقات به خصوص در زمان هایی که نوجوان احساس می کنه پیشرفت درسی نداره، فکر می کنه برای پیشرفت و فهم بهتر درس لازمه چیزی مصرف کنه و ممکنه به سمت اعتیاد برای افزایش تمرکز کشیده بشه.
• زمینه اعتیاد در خانواده: بچه ها از والدین خود الگو می گیرند. بنابراین اگه فردی در خانواده درگیر اعتیاد باشه، احتمال اعتیاد نوجوانان هم بیشتر میشه.
• نداشتن مهارت نه گفتن و خجالتی بودن: اگه نوجوان شما آموزش ندیده باشه که در مقابل پیشنهادات و خواسته های دیگران بایسته و به اون ها نه بگه و یا خجالت بکشه، در جمع دوستان و افرادی که به او مواد مخدر تعارف می کنند به دام اعتیاد میافته.
• بیماری و مشکلات جسمانی: ممکنه نوجوان به دلیل تسکین درد یا کنترل بیماری جسمانی در معرض وابستگی به مواد اعتیاد آور قرار بگیره.
• فشار های عصبی و اضطراب و استرس: اگه به طور دائم نوجوان در شرایط استرس زا و تحت فشار باشه، مثل دوران کنکور ، از دست دادن یک عزیز، شکست عشقی و… و راه های مقابله با این شرایط رو ندونه، برای رسیدن به آرامش ممکنه به اعتیاد و مواد مخدر رو بیاره.
• پرخاشگری: یکی از دلایل مهم اعتیاد نوجوانان ، کنترل خشم و پرخاشگری است. اگه نوجوانان آموزش ندیده باشند که چطور خشم خودشون رو کنترل کنند و به چیزی یا کسی آسیب نزنند، با داشتن این خصوصیت ممکنه جذب گروه هایی شوند که درگیر بزهکاری و مواد مخدر هستند و به اعتیاد رو بیاورند.

با روش های کنترل خشم و عصبانیت آشنا شوید.

• ناآگاهی از خطرات و آسیب های مصرف مواد مخدر: شاید عجیب به نظر بیاد. اما خیلی از نوجوانان واقعا نمی دونند که مصرف یک ماده مخدر می تونه اعتیاد آور باشه و مشکلاتی رو برای اون ها و در بدنشون ایجاد می کنه و همین نا آگاهی باعث اعتیاد نوجوانان می شود.

• اعتماد به نفس پایین در نوجوانان: نداشتن اعتماد به نفس کافی در نوجوان باعث میشه که او برای جبران کمبودهاش به مواد مخدر رو بیاره. همچنین تغییرات ظاهری و فیزیکی ممکنه در اعتماد به نفس نوجوان اثر بگذاره و او برای کم کردن فشار روانی خود مصرف مواد مخدر رو شروع کنه و تا به خودش میاد می بینه درگیر اعتیاد به مواد مخدر در نوجوانان شده.

• اعتماد به نفس بالا: برعکس مورد بالا، افرادی هستند که اعتماد به نفس بالایی دارند و فکر می کنند هیچ وابستگی به مواد اعتیاد آور پیدا نمی کنند. در حالی که این دسته از نوجوانان بیشتر در خطر ابتلا به بیماری اعتیاد هستند.

درباره اعتماد به نفس دانش آموزان و عوامل موثر بر آن بیشتر بخوانید.

تاثیر مواد مخدر بر مغز و اعتیاد به مواد مخدر در نوجوانان

زمانی که مواد مخدر وارد بدن ما میشن ماموریتشون رو شروع می کنند؛ تغییر آرایش شیمیایی مغز ما. این مواد شیمیایی می تونند به دو صورت بر مغز ما تاثیر بگذارند؛

• مواد مخدر می تونند از مواد شیمیایی طبیعی در مغز تقلید کنند و بدن رو هدایت کنند. مثلا اگه این مواد از سرتونین که در بدن ما وجود داره تقلید کنند، باعث عکس العمل خوشحالی در بدن ما می شوند.
•  این مواد می تونند بخشی از مغز رو تحریک کنند که تحریک اون بخش به صورت طبیعی باعث احساس خوب در ما میشه. پس اگه ما از چنین موادی استفاده کنیم، دوست داریم که بازم این کار رو انجام بدیم که در نهایت باعث اعتیاد به مواد مخدر در نوجوان می شود.

به همین دلیل مغز ما زمانی که متوجه میشه که این مواد احساس خوبی در ما ایجاد می کنند، یاد می گیره که بیشتر از این مواد بخواد. میزان مصرفی قبلی دیگه به همون اندازه احساس خوب به فرد نمیده و مصرف به مرور زمان بیشتر و بیشتر میشه. مغز در هنگام سوء مصرف مواد دچار تغییرات بلند مدت میشه و قدرت تصمیم گیری، حافظه، توانایی یادگیری و قدرت قضاوت فرد مبتلا به اعتیاد از شرایط و افراد رو مختل می کنه.

مسمومیت با مواد مخدر در نوجوانان

که در این حالت نوجوان ما بیش از اندازه از مواد مصرف می کند. در این حالت گفته می شود نوجوان دچار مسمومیت با مواد شده است. گاهی این مسمومیت ها غیر قابل جبران هستند و حتی منجر به مرگ نیز می شوند.

سخن پایانی:

اعتیاد در نوجوانی مسئله‌ای چندبعدی است که خانواده، مدرسه و گروه همسالان در آن نقش دارند. توجه به علائم اولیه اعتیاد در نوجوان، تقویت نقش خانواده در پیشگیری اعتیاد و آگاهی از آسیب های اجتماعی اعتیاد نوجوانان سه گام اساسی در حفاظت از آینده نوجوانان محسوب می‌شود. هرچه مداخله زودتر انجام شود، احتمال موفقیت در پیشگیری و درمان بیشتر خواهد بود.

سؤالات متداول

1.چرا نوجوانان بیشتر در معرض اعتیاد هستند؟

فشارهای تحصیلی، کنجکاوی، تأثیر دوستان و ضعف مهارت‌های زندگی باعث می‌شود نوجوانان بیشتر در معرض رفتارهای پرخطر و اعتیاد قرار بگیرند.

2.کدام انواع اعتیاد در نوجوانان شایع‌تر است؟

اعتیاد به سیگار، مواد مخدر، الکل و رفتارهای اینترنتی یا بازی‌های آنلاین بیش از همه در این گروه سنی مشاهده می‌شود و نیازمند پیشگیری فعال و آگاهی خانواده است.

3. چه علائمی نشان می‌دهد نوجوان در معرض اعتیاد است؟

تغییر ناگهانی رفتار، افت تحصیلی، پنهان‌کاری، تغییر دوستان و کاهش علاقه به فعالیت‌های قبلی از نشانه‌های هشداردهنده است.

4. نقش دوستان و گروه‌های همسال در ابتلا به اعتیاد نوجوانان چیست؟

گروه همسالان می‌توانند از طریق فشار اجتماعی و الگوسازی رفتاری، احتمال گرایش نوجوان به مصرف مواد را افزایش یا کاهش دهند

برای رزرو و ثبت نام جلسات مشاوره تحصیلی بارسا
( مشاوره تحصیلی تلفنی و حضوری ) با شماره ۲۲۶۷۷۹۱۷-۰۲۱ تماس بگیرید
یا عدد ۶۶ را به سامانه ۳۰۰۰۹۰۹۰۳۰ ارسال کنید.