راهکار های تقویت خلاقیت در دانش آموزان

فهرست مقاله

• محیط آموزشی مناسب برای رشد ایده های تازه دانش آموزان
• اهمیت توجه به سال های اول نوجوانی
• همراهی تخصصی در مسیر رشد تحصیلی دانش آموزان
• اجازه دادن به نوجوانان برای اشتباه کردن
• اجازه دادن به نوجوانان برای اشتباه کردن
• فاصله گرفتن نوجوانان از پاسخ های آماده
• فعالیت های دانش آموزان خارج از چارچوب درس
• نقش بازی در رشد تفکر خلاق نوجوان
• تمرین هایی برای فعال کردن ذهن دانش آموز
• استفاده از بازی های فکری برای نوجوان
• کتاب خواندن و ساختن دنیای ذهنی
• توجه به کنجکاوی طبیعی نوجوان
• خلاقیت در زندگی روزمره

خلاقیت فقط به این معنا نیست که یک دانش آموز بتواند نقاشی زیبایی بکشد یا ایده های عجیب و متفاوتی داشته باشد. خلاقیت یعنی بتواند برای یک مسئله راه تازه ای پیدا کند، از زاویه دیگری به موضوع نگاه کند و وقتی با یک مشکل روبه رو می شود، فقط منتظر یک پاسخ آماده نباشد. به همین دلیل، توجه به راه‌های تقویت خلاقیت دانش‌ آموزان می تواند در یادگیری، حل مسئله و حتی تصمیم گیری های روزمره آنها تاثیر زیادی داشته باشد. بسیاری از والدین تصور می کنند خلاقیت یک ویژگی ذاتی است و بعضی کودکان از ابتدا خلاق هستند و بعضی دیگر نیستند. در حالی که بخش زیادی از خلاقیت با فراهم کردن محیط مناسب، شناخت نقاط قوت و ضعف دانش‌ آموزان، سوال پرسیدن و فرصت داشتن برای فکر کردن رشد می کند. مدرسه و خانواده هر دو می توانند در این مسیر نقش مهمی داشته باشند.

محیط آموزشی مناسب برای رشد ایده های تازه دانش آموزان

محیطی که دانش آموز بیشتر زمان خود را در آن می گذراند، می تواند روی میزان خلاقیت او تاثیر بگذارد. اگر در مدرسه فقط پاسخ درست اهمیت داشته باشد و دانش آموز همیشه مجبور باشد دقیقا همان چیزی را بگوید که معلم انتظار دارد، فرصت چندانی برای فکر کردن متفاوت باقی نمی ماند. مدرسه ای که در کنار آموزش درسی، به پرسشگری، کار گروهی و حل مسئله توجه می کند، زمینه بهتری برای رشد ایده های جدید ایجاد می کند. به همین دلیل، هنگام انتخاب مدرسه نیز بهتر است خانواده فقط به نتایج امتحانات توجه نکند. برای خانواده هایی که در حال بررسی گزینه های مختلف هستند، شناخت بهترین مدارس متوسطه دوم دخترانه تهران می تواند در کنار بررسی فضای آموزشی و رویکرد مدرسه، به تصمیم گیری دقیق تر کمک کند.

اهمیت توجه به سال های اول نوجوانی

خلاقیت در سال های نوجوانی می تواند شکل متفاوتی پیدا کند. نوجوان کم کم استقلال بیشتری می خواهد، سوال های بیشتری درباره دنیای اطرافش دارد و ممکن است نسبت به بعضی موضوعات نگاه متفاوتی پیدا کند. اگر این کنجکاوی سرکوب شود، بخشی از فرصت رشد فکری او نیز از بین می رود و دچار افت تحصیلی می‌شود. دوره اول متوسطه زمان مناسبی برای ایجاد عادت هایی مانند مطالعه آزاد، تجربه کردن، ساختن و پرسیدن سوال های جدید است. محیط مدرسه نیز در این زمینه اهمیت دارد و خانواده می تواند هنگام انتخاب مدرسه به فضای تربیتی و فرصت هایی که برای رشد مهارت های مختلف فراهم می شود توجه کند. در این مسیر، آشنایی با بهترین دبیرستان دوره اول دخترانه تهران می تواند یکی از موضوعاتی باشد که خانواده در فرآیند انتخاب مدرسه در نظر می گیرد.

همراهی تخصصی در مسیر رشد تحصیلی دانش آموزان

گاهی والدین احساس می کنند فرزندشان استعداد زیادی دارد اما نمی دانند چطور باید این توانایی را تقویت کنند. در چنین شرایطی، مشاوره تخصصی می تواند به خانواده کمک کند ویژگی های دانش آموز را بهتر بشناسد و برای رشد مهارت های او برنامه مناسب تری داشته باشد. یک مشاور تحصیلی خوب در تهران فقط درباره نمره و برنامه درسی صحبت نمی کند؛ بلکه می تواند به دانش آموز کمک کند توانایی های خود را بشناسد، هدف گذاری کند و برای حل مسائل تحصیلی و شخصی، راه های مختلف را امتحان کند.

اجازه دادن به نوجوانان برای اشتباه کردن

یکی از مهم ترین روش‌های تقویت خلاقیت دانش‌ آموزان این است که به آنها اجازه دهیم گاهی اشتباه کنند. دانش آموزی که از هر اشتباه می ترسد، معمولا ترجیح می دهد همان روش های آشنایی را انجام دهد که احتمال خطا در آنها کمتر است. در حالیکه بسیاری از ایده های خلاقانه از آزمون و خطا شکل می گیرند. اگر کودک یا نوجوان بداند که اشتباه کردن بخشی از فرآیند یادگیری است، راحت تر ایده های جدیدش را امتحان می کند. والدین می توانند به جای تمرکز فوری روی اشتباه، از فرزندشان بپرسند: «فکر می کنی اگر دوباره امتحانش کنی، چه چیزی را تغییر می دهی؟» همین سوال ساده می تواند ذهن او را به سمت پیدا کردن راه حل های جدید ببرد.

پرسیدن سوال های متفاوت از دانش آموزان

سوال های درست می توانند ذهن دانش آموز را از یک مسیر مشخص خارج کنند. به جای اینکه همیشه بپرسیم «جواب این سوال چیست؟»، گاهی بهتر است سوال هایی بپرسیم که چند پاسخ احتمالی داشته باشند. مثلا بعد از خواندن یک داستان می توان پرسید اگر جای شخصیت اصلی بودی چه تصمیمی می گرفتی؟ یا اگر پایان داستان را خودت می نوشتی، چه تغییری در آن ایجاد می کردی؟ این نوع سوال ها یکی از راهکارهای افزایش خلاقیت دانش‌ آموزان است، چون نوجوان را مجبور نمی کند فقط یک پاسخ از پیش تعیین شده را پیدا کند.

فاصله گرفتن نوجوانان از پاسخ های آماده

دسترسی آسان به اینترنت باعث شده پاسخ بسیاری از سوال ها در چند ثانیه پیدا شود. این موضوع مزایای زیادی دارد، اما اگر دانش آموز برای هر مسئله ای بلافاصله سراغ پاسخ آماده برود، ممکن است فرصت فکر کردن مستقل را از دست بدهد. گاهی بهتر است قبل از جستجو کردن، چند دقیقه به نوجوان فرصت دهیم خودش فکر کند. حتی اگر پاسخ اولیه اشتباه باشد، همین فرآیند تلاش ذهنی ارزشمند است. در واقع اگر از خودمان بپرسیم چگونه خلاقیت خود را تقویت کنیم؟ یکی از جواب ها این است که همیشه سریع ترین پاسخ را انتخاب نکنیم و به ذهن فرصت دهیم قبل از دریافت جواب آماده، خودش راه حل بسازد.

فعالیت های دانش آموزان خارج از چارچوب درس

خلاقیت فقط در کتاب های درسی رشد نمی کند. فعالیت هایی مانند ساختن یک وسیله ساده، عکاسی، نوشتن داستان، آشپزی، کاردستی، موسیقی یا حتی تغییر دادن کاربرد یک وسیله معمولی می توانند ذهن را درگیر کنند. راه‌های افزایش خلاقیت نوجوانان زمانی موثرتر هستند که فعالیت انتخاب شده برای نوجوان جذاب باشد. لازم نیست همه بچه ها یک سرگرمی مشخص داشته باشند. مهم این است که فرصتی برای تجربه، ساختن و کشف کردن در اختیار آنها قرار بگیرد. مثلا می توان از نوجوان خواست با وسایل ساده موجود در خانه یک وسیله کاربردی بسازد یا برای یک مشکل روزمره چند راه حل متفاوت پیشنهاد دهد.

نقش بازی در رشد تفکر خلاق نوجوان

بازی فقط برای کودکان کم سن و سال نیست. نوجوانان نیز از طریق بازی می توانند مهارت هایی مانند تصمیم گیری، پیش بینی، حل مسئله و همکاری را تمرین کنند تقویت خلاقیت نوجوانان می تواند از طریق بازی های فکری، بازی های گروهی، معماها و فعالیت هایی که نیاز به طراحی یا تصمیم گیری دارند، اتفاق بیفتد. حتی یک بازی ساده می تواند خلاقانه تر شود اگر قوانین آن را کمی تغییر دهیم و از دانش آموز بخواهیم خودش قانون جدیدی پیشنهاد کند. در این حالت، او فقط بازی نمی کند؛ بلکه درباره ساختار و قوانین آن فکر می کند.

تمرین هایی برای فعال کردن ذهن دانش آموز

تمرین های خلاقیت لازم نیست پیچیده باشند. برای مثال، یک شیء معمولی مانند یک لیوان را در اختیار دانش آموز قرار دهید و از او بخواهید کاربردهای دیگری برای آن پیدا کند. یا یک داستان را در نیمه رها کنید و از او بخواهید چند پایان متفاوت برای آن بنویسد. حتی می توان یک مشکل روزمره را مطرح کرد و از او خواست حداقل پنج راه حل برای آن پیشنهاد دهد. این نوع تمرین‌های خلاقیت برای دانش‌ آموزان باعث می شود ذهن به تدریج از یک پاسخ مشخص فاصله بگیرد و به دنبال گزینه های بیشتری بگردد.

استفاده از بازی های فکری برای نوجوان

بازی های فکری می توانند علاوه بر سرگرمی، مهارت حل مسئله دانش آموزان را نیز تقویت کنند. بازی هایی که نیاز به برنامه ریزی، پیش بینی حرکت بعدی یا پیدا کردن الگو دارند، دانش آموز را وادار می کنند از چند زاویه به یک مسئله نگاه کند. بازی‌های تقویت خلاقیت دانش‌ آموزان زمانی مفیدتر هستند که صرفا بر سرعت یا برنده شدن تمرکز نداشته باشند. بهتر است بعد از بازی درباره تصمیم هایی که گرفته شده نیز صحبت شود؛ مثلا اینکه چرا یک راه انتخاب شد و آیا راه دیگری هم وجود داشت یا نه.

کتاب خواندن و ساختن دنیای ذهنی

مطالعه آزاد یکی از فعالیت هایی است که می تواند تخیل و تفکر دانش آموز را گسترش دهد. وقتی نوجوان داستانی را می خواند، بخشی از تصاویر و موقعیت ها را در ذهن خودش می سازد. البته بهتر است مطالعه فقط به کتاب های درسی محدود نشود. داستان، زندگی نامه، کتاب های علمی ساده و موضوعات مورد علاقه نوجوان می توانند ذهن او را با ایده های تازه آشنا کنند. حتی می توان بعد از خواندن یک کتاب از دانش آموز خواست شخصیت جدیدی به داستان اضافه کند یا اتفاقات آن را از دید یکی دیگر از شخصیت ها تعریف کند. این فعالیت ساده می تواند تمرینی برای پرورش خلاقیت دانش‌ آموزان باشد.

توجه به کنجکاوی طبیعی نوجوان

یکی از عوامل مؤثر بر خلاقیت دانش‌ آموزان میزان فرصت آنها برای پرسیدن و دنبال کردن سوال هایشان است. نوجوانی که دائما می پرسد «چرا؟» نباید همیشه با جمله «چون همین است» روبه رو شود .قرار نیست والدین پاسخ تمام سوال ها را بدانند. گاهی حتی بهتر است همراه فرزندشان دنبال پاسخ بگردند. این کار به نوجوان نشان می دهد سوال داشتن نشانه ندانستن یا ضعف نیست، بلکه می تواند شروع یک یادگیری تازه باشد.

خلاقیت در زندگی روزمره

برای رشد خلاقیت لازم نیست همیشه برنامه خاصی طراحی شود. حتی کارهای روزمره می توانند به تمرین ذهنی تبدیل شوند. از نوجوان بخواهید برای مرتب کردن اتاقش یک روش جدید پیدا کند، برای یک سفر خانوادگی برنامه متفاوتی پیشنهاد دهد یا برای کاهش یک هزینه در خانه ایده بدهد. این فعالیت ها نشان می دهند خلاقیت فقط مربوط به نقاشی و کاردستی نیست. در واقع یکی از مهم ترین عوامل مؤثر بر خلاقیت دانش‌ آموزان این است که آنها یاد بگیرند تفکر خلاق را در موقعیت های واقعی زندگی نیز به کار ببرند.

سخن پایانی

خلاقیت مهارتی نیست که فقط عده خاصی از دانش آموزان داشته باشند. با ایجاد محیط مناسب، دادن فرصت تجربه، پرسیدن سوال های باز و اجازه دادن برای اشتباه کردن می توان زمینه رشد آن را فراهم کرد. راه‌های تقویت خلاقیت دانش‌ آموزان زمانی نتیجه بهتری دارند که بخشی از زندگی روزمره آنها شوند و فقط به یک کلاس یا فعالیت خاص محدود نباشند. والدین و معلمان با استفاده از روش‌های تقویت خلاقیت دانش‌ آموزان می توانند به جای ارائه پاسخ های آماده، دانش آموز را به فکر کردن و پیدا کردن راه های مختلف تشویق کنند. همچنین راهکارهای افزایش خلاقیت دانش‌ آموزان زمانی موثرتر هستند که با علایق و ویژگی های هر فرد هماهنگ باشند. اگر نوجوان از خودش می پرسد چگونه خلاقیت خود را تقویت کنیم؟ لازم نیست از تمرین های سخت و پیچیده شروع کند. مطالعه، بازی، تجربه کردن، نوشتن، ساختن و حتی فکر کردن به چند راه حل برای یک مسئله ساده می تواند شروع خوبی باشد.

سوالات متداول

1. چگونه خلاقیت دانش آموزان را تقویت کنیم؟

با دادن فرصت برای تجربه، سوال پرسیدن، بازی، حل مسئله و ارائه ایده های مختلف.

2. بهترین راه های تقویت خلاقیت در دانش آموزان چیست؟

فعالیت های متنوع، مطالعه، بازی های فکری و اجازه دادن به دانش آموز برای اشتباه کردن و دوباره امتحان کردن.

3. چگونه دانش آموزان می توانند خلاقیت خود را افزایش دهند؟

با تمرین فکر کردن به چند راه حل، یادگیری مهارت های جدید و انجام فعالیت هایی که به آنها علاقه دارند