راه های غلبه بر ترس از مدرسه در کودکان + درمان آن

فهرست مقاله:

• شناخت اضطراب بازگشایی مدارس در کودکان: علائم و نشانه‌ها
• راهکارهایی برای کاهش استرس کودکان در مدرسه
• نقش خانواده در کاهش اضطراب ورود به مدرسه
• نقش مشاور در کاهش ترس از مدرسه در کودکان
• علت ترس از مدرسه در دانش آموزان
• عوامل تاثیر گذار بر مدرسه هراسی دانش آموزان
• درمان ترس از مدرسه در دانش آموزان
• کاهش اضطراب کودکان قبل از رسیدن به سن مدرسه

یکی از ترس های خاص کودکان، فوبیا ترس از مدرسه است که این موضوع تا حدی طبیعی است. زیرا کودک هیچ تصوری از محیط جدید ندارد و رفتن به مدرسه به منزله جدایی از مادر و وارد شدن به محیط جدیدی است. این نوع ترس اکثرا در روزهای اول ورود به مدرسه یا مهد کودک اتفاق می افتد و معمولا تا چند روز بعد از بین می رود. اما زمانی این مشکل جدی می شود که کودک به شدت در مقابل رفتن به مدرسه مقاومت می کند و این مشکل می تواند تا ماه ها ادامه پیدا کند که حتما باید با تکنیک هایی به کودک کمک کرد تا ترس از رفتن به مدرسه در او از بین برود. از نظر بیشتر روانشناسان عبارت ترس از مدرسه در دانش آموزان عبارتی غلط است. زیرا معمولا کودک از مدرسه ترسی ندارد.

بلکه به دلایلی خاص از رفتن به مدرسه امتناع می کند. به همین دلیل اصطلاح “امتناع از رفتن به مدرسه” اصطلاح بهتر و دقیق تری است. برخی از کودکان از رفتن به مدرسه خودداری می کنند و در منزل می مانند و به اصرار پدر و مادر هم توجهی نمی کنند. اصرار و پافشاری والدین باعث پیدایش اختلالات جسمانی مانند بی قراری، دل درد، حالت تهوع، سر گیجه، سر درد و ضعف در کودکان می شود که معمولا فقط در اول صبح مشاهده می شود. بنابراین حتما باید علل این اختلال ترس از مدرسه را شناخت و برای درمان آن اقدام کرد.

شناخت اضطراب بازگشایی مدارس در کودکان: علائم و نشانه‌ها

اضطراب بازگشایی مدارس در کودکان، که گاهی اوقات به آن “اضطراب پسا تعطیلات” یا “اضطراب شروع سال تحصیلی” نیز گفته می‌شود، یک واکنش روانی و هیجانی طبیعی در برابر تغییرات مرتبط با شروع مجدد مدرسه است. این اضطراب می‌تواند طیف وسیعی از علائم را در بر بگیرد که شناخت آن‌ها به والدین کمک می‌کند تا بهتر با این چالش کنار بیایند.

• علائم عاطفی: شامل احساس غم، نگرانی مداوم، تحریک‌پذیری، گریه کردن بدون دلیل مشخص، احساس تنهایی شدید، یا حتی عصبانیت غیرمعمول. کودک ممکن است از جدا شدن از والدین ترسیده و نگران باشد.
• علائم جسمی: سردرد، دل‌درد، حالت تهوع، اختلالات خواب (مشکل در به خواب رفتن یا کابوس‌های شبانه)، کاهش یا افزایش اشتها، و خستگی مفرط از دیگر نشانه‌های شایع هستند. این علائم جسمی اغلب بدون هیچ علت پزشکی مشخصی بروز می‌کنند و ریشه در اضطراب کودک دارند.
• علائم رفتاری: بی‌میلی یا امتناع از رفتن به مدرسه، اجتناب از صحبت درباره مدرسه، چسبیدن بیش از حد به والدین، گوشه‌گیری و انزوا، افت تحصیلی ناگهانی، یا بروز رفتارهای پرخاشگرانه.

به خصوص، اضطراب ورود به مدرسه در کودکان کلاس اولی یک نقطه عطف مهم است. این کودکان برای اولین بار با محیطی کاملاً جدید، قوانین و ساختارهای متفاوت، و دوری طولانی‌تر از خانه روبرو می‌شوند. درک اینکه این نشانه‌ها بخشی از فرآیند تطبیق هستند، به والدین کمک می‌کند تا با صبوری و همدلی بیشتری به کودک خود یاری رسانند.

راهکارهایی برای کاهش استرس کودکان در مدرسه

کاهش استرس کودکان در مدرسه نیازمند یک رویکرد چندجانبه است که هم در خانه و هم در مدرسه اجرا شود. برای این منظور، والدین می‌توانند اقدامات زیر را انجام دهند:

• ایجاد آمادگی روانی: از چند هفته قبل از بازگشایی مدرسه، درباره مدرسه، معلمان و فعالیت‌های لذت‌بخش آن با کودک صحبت کنید. داستان‌هایی از تجربیات مثبت خود یا دیگران تعریف کنید.
• شبیه‌سازی تجربه مدرسه: با کودک بازی‌های نقش‌آفرینی انجام دهید که در آن او نقش دانش‌آموز و شما نقش معلم یا مدیر مدرسه را بازی می‌کنید. این کار به او کمک می‌کند تا با محیط مدرسه و تعاملات احتمالی آشنا شود.
• تمرین جدایی تدریجی: اگر کودک شما در جدایی از شما مشکل دارد، تمرین‌های کوتاه‌مدت جدایی را آغاز کنید؛ مثلاً او را برای مدت کوتاهی نزد مادربزرگ یا یکی از دوستان خانوادگی بگذارید و به تدریج این زمان را افزایش دهید.
• تشویق به استقلال: اجازه دهید کودک در کارهایی مانند انتخاب لباس، آماده کردن کیف مدرسه یا حتی تهیه میان‌وعده صبحگاهی نقش داشته باشد. این استقلال، اعتماد به نفس او را افزایش می‌دهد.
• ایجاد روال منظم: برقراری یک برنامه منظم برای خواب، بیداری و وعده‌های غذایی، به خصوص در روزهای تعطیل، به کودک کمک می‌کند تا با شروع مدرسه به راحتی خود را با روال جدید وفق دهد.
• تمرکز بر جنبه‌های مثبت: به جای تمرکز بر ترس‌ها، بر جنبه‌های مثبت مدرسه مانند یادگیری چیزهای جدید، پیدا کردن دوستان جدید و شرکت در فعالیت‌های مورد علاقه تاکید کنید.

این راهکارها به خصوص برای کاهش اضطراب ورود به مدرسه در کودکان کلاس اولی که در مرحله گذار از خانه به مدرسه هستند، بسیار حیاتی است.

نقش خانواده در کاهش اضطراب ورود به مدرسه

خانواده، سنگ بنای امنیت روانی کودک است و نقش آن درکاهش اضطراب ورود به مدرسه در کودکان کلاس اولی و سایر مقاطع، غیرقابل انکار است. حمایت عاطفی خانواده، مهم‌ترین عامل در کاهش ترس و نگرانی کودکان محسوب می‌شود.

• شنونده خوب باشید: به دقت به نگرانی‌ها و ترس‌های کودک خود گوش دهید و احساسات او را تأیید کنید. به او بگویید که درک می‌کنید و در کنارش هستید. از جملاتی مانند “می‌دانم که رفتن به مدرسه برایت سخت است، اما من اینجا هستم تا کمکت کنم” استفاده کنید.
• ایجاد فضای امن در خانه: خانه باید پناهگاه و مکانی امن برای کودک باشد تا بتواند پس از گذراندن روز در مدرسه، احساس آرامش کند. فعالیت‌های خانوادگی شاد و آرامش‌بخش، مانند بازی، مطالعه کتاب یا تماشای فیلم، می‌تواند به بازسازی انرژی روانی کودک کمک کند.
• همکاری با مدرسه: با معلمان و کادر مدرسه ارتباط برقرار کنید. آن‌ها نیز مانند شما دغدغه رفاه و موفقیت کودک را دارند.
• همکاری با مدرسه: با معلمان و کادر مدرسه ارتباط برقرار کنید. آن‌ها نیز مانند شما دغدغه رفاه و موفقیت کودک را دارند. هماهنگی در رویکردها و تبادل اطلاعات می‌تواند به ایجاد یک جبهه متحد برای حمایت از کودک منجر شود.
• پرهیز از انتقال اضطراب: ناخواسته، ممکن است اضطراب خودتان را به کودک منتقل کنید. از بیان نگرانی‌های خود در مورد مدرسه در حضور کودک خودداری کنید و تلاش کنید تصویری مثبت و اطمینان‌بخش از مدرسه ارائه دهید.

تلاش برای کاهش استرس کودکان در مدرسه باید با همکاری نزدیک والدین و خانه آغاز شود تا کودک احساس کند در این مسیر تنها نیست.

نقش مشاور در کاهش ترس از مدرسه در کودکان

فشار تحصیلی: نگرانی از درس‌ها و انتظارات مشاور با برگزاری جلسات مشاوره فردی یا گروهی، تکنیک‌های مدیریت استرس، مهارت‌های حل مسئله و فنون مقابله با اضطراب را به کودک آموزش می‌دهد. همچنین، جلسات مشاوره‌ای با والدین برگزار کرده و راهکارهای عملی برای حمایت از کودک در خانه ارائه می‌دهد. هدف اصلی، توانمندسازی کودک برای مواجهه سالم با چالش‌ها و کاهش اضطراب کودکان در محیط مدرسه است، تا او بتواند با ذهنی آسوده به تحصیل و رشد خود ادامه دهد.

علت ترس از مدرسه در دانش آموزان

یکی از دلایل امتناع از رفتن به مدرسه ممکن است ناشی از عدم هماهنگی کودک با محیط مدرسه، آموزگار و یا همکلاسی ها باشد. طبق مطالعات انجام شده در بیشتر موارد علت این مسئله مربوط به خود مدرسه نبوده، بلکه نگرانی و اضطراب ناشی از جدا شدن از مادر و تنها ماندن باعث ایجاد چنین ترسی شده و به همین خاطر کودک احساس عدم امنیت می کند. این کودکان اکثرا باهوش و خجالتی بوده و قبل از مدرسه رفتن کمتر از مادرشان جدا شده اند و همیشه وابستگی شدیدی بین مادر و کودک وجود داشته است. از طرف دیگر ممکن است مادر به علت وسواس و حمایت بیش از حد از فرزند خود باعث شود این وابستگی تشدید شود که اختلال ترس از مدرسه را تقویت می کند.

عوامل تاثیر گذار بر مدرسه هراسی دانش آموزان

برای دانش آموزانی که هنوز بعد از گذشت چند سال مشکل ترس از مدرسه دارند، باید عوامل داخل مدرسه را هم بررسی کرد، اگر کودک تنها به مدرسه می رود، شاید در مسیر رفت و آمد مشکلی دارد که در این موارد می توانید به کمک مشاور مشکل کودک را حل کنید. ممکن است که مشکل از خجالت و کمرویی دانش آموز باشد. شاید مشکل مربوط به روابط با همکلاسی ها و سایر دانش آموزان باشد. مثلا کودکی که بچه های دیگر را مسخره می کند و یا کتک می زند. معمولا در بین دانش آموزان پسر این موارد شایع است که بچه های قلدرتر که جثه بزرگی دارند دانش آموزی ضعیف تر و یا کوچک تر را مسخره می کنند و این موضوع می تواند باعث ایجاد ترس از مدرسه در برخی دانش آموزان شود و یکی از علت های فرار بچه ها از مدرسه است.

برخی از والدین در این شرایط گاهی مدرسه کودک را عوض می کنند. اما این موضوع مشکلی را حل نمی کند. زیرا محیط جدید نیز می تواند همان مشکلات را برای کودک شما به وجود بیاورد. مشکل کودک باید از طریق آموزش روش جرأت ورزی یا روش حل مشکل حل شود. برای آگاهی از این دو روش می توانید مقالاتی را که در گروه روانشناسی موسسه آموزشی بارسا تهیه شده مطالعه کنید. در غیر این صورت این مشکل همیشه و در محیط های دیگر نیز برای کودک وجود دارد و سلامت روانی کودک را مورد تهدید قرار می دهد.

درمان ترس از مدرسه در دانش آموزان

برای حل مشکل کودک ابتدا باید علت ترس کودک را پیدا کرد. بعد از شناسایی علت ترس و برطرف کردن آن در محیط خانه، می توان ابتدا مادر به همراه کودک به مدرسه برود و در محیطی مثل حیاط مدرسه جایی که کودک بتواند او را ببیند منتظر بماند. این روند می تواند تا چند روز ادامه پیدا کند و بعد ساعات حضور مادر کمتر شود تا کودک به محیط مدرسه عادت کند. در این مدت سعی کنید از تنبیه و تحقیر کودک خودداری کنید و موضوع را خیلی بزرگ جلوه ندهید.

از اطرافیان نیز بخواهید که کودک را سرزنش و مسخره نکنند؛ چرا که این مسئله سلامت روانی کودک را در خطر می اندازد. سعی کنید بعد از ساعات مدرسه توجه لازم را به کودک خود داشته باشید با تشویق و هدیه دادن به کودک به او این اطمینان را بدهید که هر روز به موقع دنبال او خواهید رفت و در نبود او هیچ اتفاق بدی برای شما نخواهد افتاد. می توانید با کودک خود درباره خاطرات مدرسه رفتن خودتان صحبت کنید. او را از مدرسه و قوانین سختگیرانه نترسانید. هیچگاه فرزندان را با یکدیگر مقایسه نکنید. زیرا رفتارهای هر کودک منحصر به فرد است. اگر کودک شما ترس از مدرسه دارد، هرگز او را سرزنش و تنبیه نکنید و یا با بقیه دانش آموزان مقایسه نکنید. سرزنش و تنبیه اثری ندارد و برعکس، می تواند اضطراب کودک را بیشتر کند.

کاهش اضطراب کودکان قبل از رسیدن به سن مدرسه 

قبل از فرا رسیدن زمان مدرسه رفتن کودک، می توانید فرزند خود را در محیط های اجتماعی مانند مهد کودک یا پیش دبستان، کانون های پرورش فکری و یا خانه بازی ثبت نام نمایید تا کودک هم با محیطی غیر از خانه و هم افرادی غیر از خانواده اش آشنا شود و عادت کند که ساعاتی به دور از مادرش در بیرون از خانه باشد. این راه حل برای از بین بردن ترس کودکان درونگرا و گوشه گیر بسیار موثر است و مهارت های ارتباطی آن ها را تقویت می کند. ابتدا والدین می توانند از مدت زمان کم برای شروع رفتن به خانه بازی یا مهد کودک استفاده کنند.

مثلا از نیم ساعت شروع کنند و بعد این زمان را طولانی تر کنند. زمانی که می خواهند کودک را به مهد ببرند، برایش توضیح دهند که خیلی زود به دنبالشان می آیند تا کودک دچار اضطراب نشود. تمامی این موارد باعث کاهش ترس از مدرسه دانش آموزان کلاس اول خواهد شد و در ادامه مشکلی برای دانش آموزان ایجاد نخواهد کرد.

آیا می دانستید در بررسی های به عمل آمده درباره موضوع ترس از مدرسه 80 درصد موارد مربوط به محیط خانه و 20 درصد مربوط به محیط مدرسه بوده است؟

سخن پایانی:

غریبه نیست که برخی کودکان با ترس از مدرسه دست و پنجه نرم کنند. این موضوع، با توجه به ماهیت تغییرات و انتظاراتی که همراه با ورود به محیط آموزشی است، امری قابل درک است. وظیفه ما به عنوان والدین و مراقبان، فراهم کردن محیطی حمایتی و ارائه ابزارهای لازم برای غلبه بر این چالش‌ها است. با به‌کارگیری راهکارهایی که پیشتر به آن‌ها اشاره شد، می‌توانیم به طور چشمگیری به کاهش اضطراب کودکان در محیط مدرسه کمک کنیم. این راهکارها شامل ایجاد آمادگی روانی، تشویق به استقلال، ایجاد روال منظم و مهم‌تر از همه، گوش دادن فعال و همدلانه به نگرانی‌های کودک است. انتخاب یک محیط آموزشی مناسب، مانند مدرسه ابتدایی بارسا که بر رشد همه‌جانبه کودک، رفاه روانی و ایجاد فضایی امن و پویا تأکید دارد، می‌تواند نقش بسزایی در تسهیل این فرآیند ایفا کند.

چنین مدارسی با درک عمیق نیازهای کودکان، به آن‌ها کمک می‌کنند تا با اشتیاق و اعتماد به نفس بیشتری به سوی علم و دانش گام بردارند. در نهایت، در صورتی که احساس کردید ترس از مدرسه در کودکان شما شدید است یا با راهکارهای خانگی بهبود نمی‌یابد، مراجعه به یک مشاور درسی یا روانشناس کودک، بهترین اقدام خواهد بود. متخصصان می‌توانند با ارائه راهنمایی‌های تخصصی و متناسب با شرایط خاص فرزند شما، به او کمک کنند تا بر ترس‌های خود غلبه کرده و دوران تحصیل را با موفقیت و لذت سپری کند. به یاد داشته باشیم که سلامت روان کودک، پایه و اساس موفقیت‌های تحصیلی و اجتماعی اوست.

سوالات متداول:

۱. چگونه هراس کودکان از مدرسه را کم کنیم؟

با صحبت مثبت درباره مدرسه، ایجاد روال منظم، حمایت عاطفی و آشنا کردن تدریجی کودک با محیط مدرسه می‌توان ترس او را کمتر کرد.

۲. راهکارهای درمانی اضطراب جدایی در کودکان پیش‌دبستانی و دبستانی چیست؟

با خداحافظی کوتاه و ثابت، تمرین جدایی‌های کوتاه، تشویق به استقلال و همکاری با مدرسه می‌توان اضطراب جدایی را کاهش داد.

برای رزرو و ثبت نام جلسات مشاوره تحصیلی بارسا
( مشاوره تحصیلی تلفنی و حضوری ) با شماره ۲۲۶۷۷۹۱۷-۰۲۱ تماس بگیرید
یا عدد ۶۶ را به سامانه ۳۰۰۰۹۰۹۰۳۰ ارسال کنید.