راه های تقویت تصمیم گیری در نوجوانان

دوران نوجوانی مرحله‌ای حساس و تعیین‌کننده در شکل‌گیری شخصیت انسان است. در این دوره بلوغ ذهنی، اجتماعی و عاطفی شکل می‌گیرد و نوجوان تلاش می‌کند هویت مستقل خود را پیدا کند. یکی از مهارت‌هایی که بیشترین اثر را بر آینده تحصیلی و اجتماعی دارد، مهارت تصمیم‌گیری در نوجوانان است. نوجوانی که یاد گرفته تصمیم‌های آگاهانه بگیرد، می‌تواند آینده روشن‌تری برای خود بسازد، از فشار همسالان آسیب نبیند، برنامه‌ریزی کند و مسئولیت انتخاب‌های خود را بپذیرد. از آنجا که تصمیم‌گیری توانایی ذاتی نیست، باید آموزش داده شود و به همین دلیل خانواده و مدرسه نقش حیاتی در آموزش مهارت تصمیم‌گیری به دانش‌آموزان دارند.

اهمیت تقویت تصمیم گیری در نوجوانان

تا زمانی که درک نکنیم تصمیم‌گیری به چه معناست، نمی‌توانیم آن را به نوجوان آموزش دهیم. تصمیم‌گیری فرایند انتخاب بهترین گزینه از میان انتخاب‌های موجود، با توجه به اهداف، ارزش‌ها و پیامدهای احتمالی است. نوجوانی که از این توانایی برخوردار باشد، از رفتارهای هیجانی و انتخاب‌های لحظه‌ای دور می‌ماند و در مسیر تحصیلی، اجتماعی و حتی عاطفی، انتخاب‌های سالم‌تری انجام می‌دهد. بسیاری از والدین برای فراهم کردن محیط مناسب‌تر برای رشد این توانایی، درباره گزینه‌های آموزشی مختلف مانند بهترین مدرسه دوره دوم دخترانه تهران تحقیق می‌کنند تا نوجوان بتواند در فضایی یادگیرنده و توانمندساز تصمیم‌های سالم‌تری بگیرد.

آیا می دانستید: شخصیت درونگرا و برونگرا چگونه است؟

انواع تصمیم گیری در نوجوانان

• تصمیم گیری احساسی

تصمیم گیری احساسی یعنی فرد تنها با توجه به احساس و هیجانی که در حال حاضر دارد و بدون این که فکر کند یا آینده نگری کند تصمیم می گیرد. مثلا ممکن است شما تحت تاثیر احساس لحظه ایی که از دیدن یک سریال درباره ی پرستاران یا دکترها دیده اید، تصمیم بگیرید که به رشته ی تجربی بروید در حالی که واقعا به طور دقیق رشته تجربی را بررسی نکرده اید.

• اجتناب از تصمیم گیری

زمانی که شما اعتماد به نفس لازم را برای تصمیم گیری نداشته باشید، سعی می کنید تصمیم گیری خود را به تعویق بیاندازید و فکر کنید که خودش درست می شود.

• تصمیم‌گیری ناشی از اضطراب

گاهی تصمیم گیری چنان احساس اضطرابی به ما می دهد که برای رهایی از این اضطراب ما فورا و بدون هیچ فکری تصمیم می گیریم. این تصمیم گیری فقط به دلیل فشاری است که برما وارد می شود.

• تصمیم گیری وسواسی

افرادی که به شدت نگران از تصمیم گیری هایشان باشند و بترسند که اشتباه کنند، گزینه های انتخابشان را مدام بررسی می کنند و زمان زیادی را صرف ارزیابی گزینه ها می کنند، معمولا هم از تصمیم خود پشیمان می شوند.

• تصمیم گیری مطیعانه

افرادی هستند که به دیگران اجازه می دهند که برایشان تصمیم گیری کنند. این افراد معمولا خودشان اعتماد به نفس کافی برای تصمیم گیری را ندارند و مسئولیت تصمیم گیری را برعهده دیگران می گذارند.

• تصمیم‌گیری منطقی

در تصمیم گیری منطقی فرد ابتدا در مورد گزینه های موجود اطلاعات به دست می آورد، سپس به بررسی آن ها می پردازد و جوانب آن ها را می سنجد و با استفاده از تفکر منطقی دست به انتخاب می زند. این سبک تصمیم گیری یکی از مناسبترین سبک ها است.

در بالا شما با چند عوامل موثر در تقویت تصمیم گیری در نوجوانان را مشاهده کردید.

تأثیر خانواده و محیط بر سبک تصمیم‌گیری نوجوان

خانواده اولین و مهم‌ترین بستر رشد مهارت‌ های شناختی و شخصیتی نوجوان است. نوجوانانی که از کودکی در تصمیم‌های روزمره مشارکت داده شده‌اند، اعتمادبه‌نفس بیشتری در انتخاب‌های دشوار دارند. خانواده‌هایی که بیش از حد کنترل‌گر هستند یا همیشه جای نوجوان تصمیم می‌گیرند، ناخواسته مانع رشد او می‌شوند و در آینده مشکلات جدی در انتخاب تحصیلی، شغلی و اجتماعی برای او ایجاد می‌کنند.

انتخاب مسیر آموزشی مناسب یکی از مهم‌ترین موقعیت‌های تصمیم‌گیری برای نوجوان است. والدینی که با فرزند خود درباره دوره متوسطه و گزینه‌هایی مانند بهترین دبیرستان های دخترانه تهران دوره اول گفت‌وگو می‌کنند، فرصت کسب تجربه واقعی تصمیم‌گیری را در اختیار او قرار می‌دهند. چنین گفت‌وگویی می‌تواند بهترین نمونه عملی برای اجرای مراحل تصمیم‌گیری را نام ببرید باشد.

نقش مدرسه، مشاور و تجربه‌های واقعی در فرایند تصمیم‌گیری

مهارت تصمیم‌گیری تنها زمانی شکل می‌گیرد که نوجوان فرصت تجربه داشته باشد. مدرسه به عنوان دومین پایگاه تربیتی، لازم است محیطی ایجاد کند که در آن دانش‌آموز بتواند تحلیل کند، اشتباه کند، بازخورد بگیرد و انتخاب دوباره انجام دهد. به همین دلیل بسیاری از والدین امروزه برای افزایش آگاهی نوجوان از مسیرهای تحصیلی و انتخاب‌های آینده از خدمات مشاور تحصیلی خوب در تهران استفاده می‌کنند تا نوجوان ضمن یادگیری برنامه‌ریزی و هدف‌گذاری، منطق تحلیل وضعیت را نیز بیاموزد. آموزش مهارت تصمیم‌گیری به دانش‌آموزان زمانی مؤثر است که ترکیبی از دانش نظری، تمرین عملی، فرصت تجربه تصمیم، بررسی پیامدها و بازنگری ذهنی باشد. هیچ نوجوانی فقط با شنیدن توصیه‌ها، تصمیم‌گیرنده نمی‌شود؛ باید در شرایط واقعی زندگی فرایند انتخاب را تجربه کند.

روش‌های تقویت اعتمادبه‌نفس و غلبه بر موانع ذهنی و هیجانی

نوجوانانی که از اعتمادبه‌نفس پایین رنج می‌برند، در تصمیم‌گیری نیز دچار تردید، اضطراب و وابستگی می‌شوند. به همین دلیل تقویت اعتمادبه‌نفس یکی از مهم‌ترین مراحل رشد مهارت تصمیم‌گیری در نوجوانان است. والدین می‌توانند با به رسمیت شناختن احساسات نوجوان، احترام به افکار او، دوری از سرزنش و اجازه دادن برای انتخاب‌های کوچک، باور به توانایی تصمیم گرفتن را در او تقویت کنند. نوجوان باید یاد بگیرد که اشتباه بخشی طبیعی از رشد است و ترس از اشتباه نباید مانع انتخاب شود.

زمانی که نوجوان بتواند مراحل تصمیم‌گیری را نام ببرید و در عمل اجرا کند، یعنی مشکل را تحلیل کند، گزینه‌ها را بررسی کند، پیامدها را پیش‌بینی کند و بهترین انتخاب را انجام دهد، مهارت تصمیم‌گیری در او تثبیت خواهد شد. غلبه بر موانعی مانند ترس از قضاوت دیگران، وابستگی به نظر دوستان یا رفتارهای هیجانی نیازمند تمرین، تجربه و حمایت روانی خانواده است.

عوامل موثر در تصمیم گیری اشتباه

• نداشتن اطلاعات

اگر ما نسبت به چیزی که می خواهیم انتخاب کنیم یا گزینه های انتخابی اطلاعاتی نداشته باشیم، تصمیم گیری ما بی پایه و اساس خواهد بود.

• اطلاعات زیادی

در مقابل نداشتن اطلاعات، داشتن اطلاعات زیاد هم ما را با مشکل مواجه می کند. گاهی فرد آن قدر اطلاعات دارد که مسئله اصلی بین اطلاعات گم می شود و فرد نمی تواند تصمیم بگیرد.

• تصمیم گیری جمعی

تصمیم گیری جمعی بسیار مشکل است زیرا افراد هرکدام نظر خاص خودشان را دارند و سخت می توانند با همدیگر به توافق برسند.

• منافع پنهان

گاهی وجود منافعی پنهان برروی تصمیم گیری ما تاثیر می گذارد. این منافع بیان نمی شوند و تشخیص آن ها سخت است اما روند تصمیم گیری ما را می توانند با مشکل رو به رو کنند.

• وجود وابستگی‌

اگر شما وابستگی به شرایط موجود داشته باشید برایتان سخت خواهد بود که تصمیماتی را که باعث تغییرات می شوند بگیرید. مثلا اگر به خانه و محلتان وابسته هستید، تصمیم گیری درباره ی عوض کردن خانه برایتان سخت خواهد شد.

روش های تقویت مهارت تصمیم گیری در نوجوانان

• تصمیم خود را ارزیابی کنید

برای تصمیم گیری بهتر لازم است قبل از تصمیم گیری نهایی حتما فایده و عیب تصمیم مان را بررسی کرده باشیم. با این روش می توانیم با مواردی رو به رو شویم که می تواند تصمیم ما را عوض کند. مثلا در انتخاب رشته اگر ببینیم معایب و مزایای هر رشته چی هستند، می توانیم انتخاب بهتری برای آینده مان داشته باشیم. می توانیم در یک برگه مواردی که را در هر رشته باید بخوانیم را بنویسیم و با توجه به آن ها و توانایی خودمان تصمیم بگیریم که تحصیل در کدام رشته برای ما بهتر است.

• گزینه‌ها‌ را محدود کنید

یک راه برای تصمیم گیری و ارزیابی بهتر گزینه ها محدود کردن انتخاب هایمان است. هرچه گزینه های ما بیشتر باشد تصمیم گیری سخت تر خواهد بود. ارزیابی گزینه ها هم زمان بسیاری از ما خواهد گرفت. اما با تعداد محدود گزینه ها آرامش بیشتری در تصمیم گیری خواهیم داشت.

• برای تصمیمات کوچک زمان زیاد نگذارید

اگر تصمیمی که می خواهید بگیرید جزئی و کوچک است مثل این که چی بخورم یا چی بپوشم زمان زیادی برای آن نگذارید. بسیاری از این تصمیمات اثر مهمی در زندگی شما ندارند.

• تحقیق کنید

درست مثل زمانی که می خواهید یک موبایل یا کامپیوتر بخرید و از قبل درباره انواع و کاربرد و معایب و مزایای آن تحقیق می کنید، در مورد سایر تصمیمات مهم خود هم تحقیق کنید. تحقیق کردن رضایت شما را پس از تصمیم گیری در پی خواهد داشت.

• مشورت کنید

قبل از تصمیم گیری بهتر است که با یک فرد آگاه مشورت کنید و درباره ی گزینه های تصمیمتان پرس و جو کنید. کمک گرفتن از یک فرد با تجربه و آگاه به گرفتن تصمیم درست کمک می کند. مثلا در هنگام انتخاب رشته می توانید از کسانی که در حال تحصیل در آن رشته ها هستند پرس و جو کنید یا از مشاوره تحصیلی خصوصی استفاده کنید تا بتوانید تصویر درست تری از انتخابتان بدست بیاورید.

• اعتماد به نفس تان را افزایش دهید

با افزایش اعتماد به  نفس، به دیگران اجازه نخواهید داد که برای شما تصمیم بگیرند. شما توانایی تصمیم گرفتن را در خودتان احساس می کنید و مسئولانه در این راه گام برمیدارید. اعتماد به نفس دانش آموزان یکی از مهم ترین مسائل در تصمیم گیری برای انتخاب رشته آن ها به شمار می رود.

• هدف گذاری کنید

داشتن اهداف بلند مدت و کوتاه مدت می تواند مهارت تصمیم گیری در نوجوانان را تقویت کند. زمانی که شما هدفی دارید گزینه های انتخابی معین و محدودی خواهید داشت، بنابراین تصمیم گیری مناسب برای شما راحت تر خواهد شد.

در این قسمت شما با تکنیک های موثر در تقویت تصمیم گیری در نوجوانان آشنا شدید.

مطاله این مقاله را از دست ندهید: کنترل خشم در نوجوانان

ضرورت تقویت تصمصم گیری در نوجوانان

تصمیم گیری در زندگی همه ما کار پراهمیت و مشکلی است و داشتن مهارت تصمیم گیری در نوجوانان یک امتیاز ویژه محصسوب می شود. تصمیمات ما زندگی ما را عوض می کنند و گاهی ما را دچار پشیمانی و ناراحتی می کنند. ترس از اشتباه کردن در انتخاب می تواند ما را به تصمیم گیری اشتباه برساند یا حتی مانع تصمیم گیری ما شود. و ما منتظر شویم که دیگران برای ما تصمیم بگیرند یا با این فکر که هرچه پیش آید خوش آید به مسیرمان ادامه دهیم.

قطعا هیچ کدام از این موارد نمی توانند باعث موفقیت و پیشرفت ما در زندگی شوند و ما را به اهدافمان برسانند. بنابراین لازم است که ما مهارت تصمیم گیری مان را تقویت کنیم و با گام های محکم به جلو پیش رویم. آیا شما تجربه ای داشته اید که با تصمیمی اشتباه یک موقعیت خیلی خوب را از دست بدهید یا با یک تصمیم درست و منطقی به یک موفقیت بزرگ و شیرین رسیده باشید؟ تجربیاتتون رو با ما درمیون بذارید.

سوالات متداول

1. چرا تصمیم‌گیری برای نوجوانان مهم است؟

تصمیم‌گیری پایه استقلال، مسئولیت‌پذیری و موفقیت است. نوجوانانی که توانایی تصمیم‌گیری دارند در تحصیل، روابط، انتخاب‌های آینده و حتی مدیریت چالش‌ها عملکرد بهتری نشان می‌دهند و کمتر تحت فشار دوستان یا هیجانات لحظه‌ای قرار می‌گیرند.

2. چگونه می‌توان به نوجوان کمک کرد تا تصمیمات بهتری بگیرد؟

والدین باید نقش راهنما داشته باشند نه کنترل‌کننده. فرصت تجربه تصمیم، تحلیل پیامدها، گفت‌وگو بدون قضاوت، ثبت انتخاب‌ها و مقایسه منطقی گزینه‌ها کمک بزرگی به نوجوان می‌کند. اشتباه کردن بخشی طبیعی از فرایند یادگیری است و نباید با سرزنش همراه باشد

3. آیا تصمیم‌گیری اشتباه برای نوجوانان ضرر دارد؟

اگر نوجوان از اشتباه درس بگیرد، تصمیم اشتباه ضرر محسوب نمی‌شود. ترس از اشتباه، رشد را متوقف می‌کند؛ اما اشتباه همراه با تحلیل و تجربه، شخصیت را تقویت می‌کند و توانایی تصمیم‌گیری را افزایش می‌دهد.

برای رزرو و ثبت نام جلسات مشاوره تحصیلی بارسا
( مشاوره تحصیلی تلفنی و حضوری ) با شماره 22677917-021 تماس بگیرید.
یا عدد 66 را به سامانه 3000909030 ارسال کنید.