شخصیت های خودشیفته بیشتر بشناسیم

اختلال شخصیت خودشیفته

واژۀ « خودشیفتگی » یا « نارسیسم » از « نارسیوس » نام مرد زیبارویی گرفته شده که با دیدن تصویر خودش در آب شیفتۀ خودش می‌ شود و در کنار برکه از اندوه جان می‌سپارد. این اسطورۀ یونانی بسیار مورد توجه دیگران بوده است.

به دنبال ستایش و تمجید مداوم هستید؟
فکر می‌کنید دیگران به شما حسودی می‌کنند؟
 می‌خواهید از هرچیز بهترینش را داشته باشید؟ 
از دیگران برای نفع شخصی خود بهره می‌برید؟
فاقد حس همدلی هستید و تمایلی به درک احساسات دیگران ندارید؟

در این اختلال شخصیت، فرد خود را مهم و بزرگ می‌پندارد و به‌گونه‌ای غلوآمیز احساس توانایی و لیاقت می‌کند. افاده‌ای و در ذهن خودش شخص مشهوری است. حس خودخواهی، خودپسندی و شایسته ‌بودن، هر نگرانی دربارۀ نیاز‌ها، مشکلات و احساسات دیگران را از ذهن فرد خارج می‌کند. این افراد متکبرند و تحکم‌آمیز رفتار می‌کنند، خود را برتر از دیگران می‌دانند و از دیگران انتظار احترام و تحسین دارند. وقتی اطرافیانشان انتظارهای زیاد و ناممکن آنها را برآورده نمی‌کنند، به‌شدت دچار ناامیدی و یأس می‌شوند.

سبک در برابر اختلال شخصیت خودشیفته

شخصیت خودشیفته در بعضی از فرهنگ‌ها کاملاً رواج دارد؛ به‌ویژه در بین غربی‌ها و مخصوصاً صاحبان مشاغلی مانند حقوق ‌دانان، پزشکان، هنرمندان، ورزشکاران و سیاست ‌مداران. شخصیت خودشیفته را روی طیفی می‌توان تصور کرد که از سالم تا بیمار متغیر است. در انتهای طیف سالم آن، شخصیت خودشیفته و در انتهای بیمار آن، اختلال شخصیت خودشیفته قرار می‌گیرد.

اختلال شخصیت خودشیفته

ویژگی‌های سبک شخصیت خود شیفته

اگرچه از لحاظ هیجانی در برابر ارزیابی و احساسات دیگران آسیب ‌پذیرند؛ می‌توانید با اصول و متانت از عهدۀ آنها برآیید.
در برخورد با دیگران زیرک هستند، از قوت‌ها و مزایای دیگران برای رسیدن به اهداف خود منفعت می‌برند.
به ‌‌راحتی می‌توانند اندیشه ‌ها و پروژه‌های خود را به دیگران بقبولانند و بفروشند.
رقابت‌کننده‌هایی هستند که توانایی رسیدن به قله را دارند و از بودن در آنجا لذت می‌برند.
توانایی این را دارند که در حوزۀ تخصص خود به‌عنوان بهترین و موفق‌ترین فرد خود را تصور کنند.
 خودشان منحصر به‌فرد بودن و توانایی‌هایشان را باور دارند.
خوشامدگویی، ستایش و تحسین را با خوشحالی می‌پذیرند.
دربارۀ افکار و احساسات خود و دیگران آگاهی تیزبینانه دارند.
انتظار دارند که دیگران همیشه و در همه حال با آنها خوب رفتار کنند.

ویژگی های سبک شخصیت اختلال خودشیفته

از نظر رفتاری

ازخود راضی، لاف ‌زن و مغرورند. به خودشان مطمئن هستند و خودمحور به نظر می‌رسند و گرایش دارند که در مکالمه‌ها مسلط باشند و طالب تحسین و تمجیدند و خودنمایانه و متظاهرانه رفتار می‌کنند. کم‌صبر، خودبزرگ‌بین، دل‌نازک و زیادی حساس هستند.

 از نظر روابط با دیگران

در ارتباط میان‌فردی، از دیگران استفاده می‌کنند تا خواسته‌ها و تمایلات خود را برآورده کنند. رفتار‌ آنها از نظر اجتماعی سَرسَری، سطحی، دلنشین و دوست‌داشتنی است؛ اماقادر نیستند با حسی واقعی به دیگران پاسخ بدهند. وقتی استرس داشته باشند، ممکن است مغرور، بهره‌کش و در رفتار خود درکل بی‌مسئولیت باشند.

از نظر تفکر

سبک تفکر آنها به ‌وسیلۀ شاخ ‌و برگ‌دادن و مبالغه‌کردن شناختی مشخص می‌شود. بیشتر تمایل دارند روی تصورات ذهنی و زمینه‌ها تمرکز کنند تا روی واقعیت‌ها و موضوع‌ها، درواقع آنها پررویی و گستاخی را به‌جای واقعیت می‌گیرند، تحریف می‌کنند و حتی دست به دروغگویی و فریب می‌زنند تا توهمات خود را دربارۀ خودشان و پروژه‌هایی که در آنها درگیرند، حفظ کنند. سبک شناختی آنها همچنین با انعطاف ‌ناپذیری معلوم می‌شود و تصور مبالغه‌آمیزی دربارۀ مهم ‌بودن خود دارند. برای خودشان اهداف غیرواقع‌ بینانه‌ای تعیین می‌کنند و همۀ اینها را با احساس استحقاق و حس مبالغه‌آمیزی از مهم ‌بودن خود توجیه می‌کنند.

از نظر عاطفی

از نظر عاطفی یا هیجانی شخصیت‌های خودشیفته به‌وسیلۀ رنگ‌وبویی از اعتمادبه‌نفس و در بیشتر موقعیت‌ها بی‌اعتنایی- به‌جز مواقعی که اعتماد، خودشیفتگی آنها را به لرزه درمی‌آورد- مشخص می‌شود. در این مواقع، آنها معمولاً با خشم و انتقاد پاسخ می‌دهند. احساسات آنها به دیگران از زیاد تا خیلی کم در تغییر و نوسان است. ناتوانی آنها در نشان ‌دادن هم‌حسی در روابط سطحی، با حداقل پیوند‌های عاطفی یا تعهد به دیگران منعکس می‌شود.

مقاله پیشنهادی ( بیشتر بدانیم ) : اختلال شخصیت نمایشی

از نظر دلبستگی

دیدگاه این افراد به خودشان بین مثبت و منفی در نوسان است. سبک دلبستگی ترکیبی هراسان- طرد شدگی را به نمایش می‌گذارد. آنها تمایل دارند که خودشان را خاص ببینند؛ اما از نیاز خود به دیگرانی که می‌توانند به‌طور بالقوه به آنها آسیب برسانند، آگاهی دارند. درنتیجه از دیگران استفاده می‌کنند تا به نیاز‌هایشان برسند و در همان حال در برابر آنها دست‌به‌عصا هستند. سبک دلبستگی هراسان- طردشدگی در افرادی که شخصیت خودشیفته دارند، بسیار رایج است. اما معیار مطلوب از دیدگاه بیشتر صاحب ‌نظران برای اختلال شخصیت خودشیفته این است: « احساس توهمی دربارۀ مهم‌بودن خود دارند. »

ازدواج با شخصیت خودشیفته

ازدواج با این افراد مانند ازدواج با اختلالات شخصیت دیگر ممکن است برای شما سختی‌های زیادی به دنبال داشته باشد. پس از ازدواج با این شخصیت متوجه می‌شوید که معنای زندگی مشترک، مفهومی یک‌طرفه از جانب شماست و همسر خودشیفتۀ شما نمی‌تواند کسی جز خودش را دوست داشته باشد. او حتی موفقیت‌های شما را هم به خودش ربط می‌دهد. بعد از ازدواج می‌بینید که دیگر چیزی از خودتان ندارید، حتی اعتماد به ‌نفستان تخریب شده است. اگر در چنین شرایطی قرار گرفتید، حتماً با مشاور مشورت کنید.
این شخصیت با عشق بیش از اندازۀ خود معرفی می‌شود. در مرحلۀ ابتدایی آشنایی، شاید تا سال‌ها بعد از ازدواج با وجود ارضانشدن نیاز‌هایتان از طرف شریک جنسی خودشیفته، همچنان این فرد برایتان جذابیت دارد و متوجه هم نمی‌شوید که دلیل این وابستگی چیست. اکنون به‌اختصار به بعضی از ویژگی‌هایی که باعث جذابیت این شخصیت می‌شود، اشاره می‌کنیم:
حرف‌های دلنشین و زیبایی به شما می‌زند : این شخصیت خوش‌سَروزبان است و در برخورد‌های اول به‌شدت شما را جذب خودش می‌کند. عادت دارد که دیگران، مخصوصاً زیردستانش را مسخره کند. بهتر است به برخورد این افراد با زیردست‌هایشان توجه کنید.
اعتمادبه‌نفس کاذب دارد : شخصیت خودشیفته در برخی از زمینه‌ها عملکرد خوبی دارد؛ اما آنچه از خود نشان می‌دهد، بسیار اغراق‌آمیز و بدون درنظرگرفتن شکست‌هایش است. او با استفاده از دروغ و بزرگ‌نمایی،کاذب‌ بودن اعتماد به ‌نفسش را پنهان می‌کند.
فقط وعده و وعید می‌دهد : این افراد به دلیل قدرت بیان خوب و زبان چرب و نرمی که دارند، معمولاً از خیال‌بافی ‌هایشان برای آینده، تصویر‌های جالبی بیان می‌کنند و تا وقتی موعد این خیال‌بافی‌ها نرسد، با بزرگ‌نمایی سر شما را گرم می‌کنند.

اختلال شخصیت خودشیفته
تا وقتی به شما نیاز دارد، برایتان نقش بازی می‌کند : شخصیت خودشیفته برای جلب محبت از سوی شما نقش بازی می‌کند و تا زمانی که نیاز‌هایش را برآورده نکند، به نقش بازی‌کردنش ادامه می‌دهد، اما رفتارش پس از دریافت خواسته‌اش تغییر می‌کند؛ زیرا این شخصیت فقط به خودش عشق می‌ورزد.
کلید صندوقچۀ اسرارتان را می‌رُباید: این افراد ضعف‌های شما را فهرست می‌کنند تا در مواقع لزوم از آن استفاده کنند. آنها معمولاً خودشان را به شما خیلی رازدار نشان می‌دهند و فرصتی فراهم می‌کنند تا شما با آنها درددل کنید و از ناراحتی ‌هایتان حرف بزنید، شما هم خیلی خوشحال هستید که کسی صحبت‌هایتان را می‌شنود و آنها را درک می‌کند. او به ضعف‌های شما گوش می‌دهد تا به خودش احساس بهتری پیدا کند و از طرف دیگر، بتواند در زمان مناسب از این ضعف‌ها سوءاستفاده کند تا خود را برتر نشان دهد. البته این اتفاق زمانی می‌افتد که احساس کند در رقابت با شما قرار گرفته است.

اختلال شخصیت خودشیفته

ملاک‌ های تشخیصی شخصیت خودشیفته

خود بزرگ‌بینی در خیال یا رفتار، نیاز به مقبولیت و فقدان حس همدلی به‌صورت الگویی نافذ و فراگیر که از اوایل بزرگسالی شروع شده باشد و در زمینه‌های گوناگون به چشم آید.
1. احساس خود بزرگ‌بینی به‌صورت مهم پنداشتن خود دارد.
2. مشغولیت ذهنی و خیال‌پردازی‌هایی دربارۀ موفقیت، قدرت، استادی، ذکاوت، زیبایی یا دوست ‌داشتنی ‌بودن دارد.
3. باور دارد که « استثنایی » است و تنها افراد استثنایی یا رده بالا او را درک می‌کنند یا او باید فقط با این افراد رابطه داشته باشد.
4. احساس محق‌بودن می‌کند؛ یعنی به شکل نامعقولی انتظار دارد با او برخوردی رضایت ‌بخش و اختصاصی شود یا افراد خودبه‌خود تسلیم خواسته‌هایش شوند.
5. در روابط بین‌فردی استعمارگر است؛ یعنی از امتیازات دیگران برای رسیدن به مقاصدش استفاده می‌کند.
6. به تحسین و تعریف و تمجید بیش از حد نیاز دارد.
7. نداشتن هم‌حسی؛ یعنی تمایل ندارد احساسات و نیازهای دیگران را درک کند.
8. اغلب به دیگران حسادت می‌کند و بر این باور است که دیگران به او حسادت می‌کنند.
9. رفتار و نگرش‌های خود بزرگ‌بینانه ‎‌ای دربارۀ خودش دارد و بسیار مغرور است.

مقاله پیشنهادی ( بیشتر بدانیم ) : طرحواره انزوای اجتماعی

تشخیص افتراقی

اختلال شخصیت مرزی، نمایشی و ضد اجتماعی، بیشتر اوقات هم‌زمان با اختلال خودشیفته در فرد وجود دارد؛ یعنی تشخیص افتراقی آنها از یکدیگر بسیار دشوار است. بیماران دچار اختلال شخصیت خودشیفته، کمتر از بیماران مبتلا به اختلال شخصیت مرزی دچار اضطراب می‌شوند. زندگی آنها کمتر دچار آشوب می‌شود و کمتر اقدام به خودکشی می‌کنند.
در بیماران شخصیت ضد اجتماعی، سابقۀ رفتار‌های تکانشی وجود دارد که بیشتر آنها مربوط به سوءمصرف مواد و الکل است و باعث می‌شود مشکلات قانونی پیدا کنند؛ اما در بیماران اختلال شخصیت نمایشی، ویژگی‌هایی از نمایشگری و دست ‌انداختن و سرکارگذاشتن دیگران در روابط بین‌فردی دیده می‌شود که به آنچه در بیماران اختلال شخصیت خودشیفته دیده می‌شود، شباهت دارد. اختلال شخصیت خودشیفته، با اختلال شخصیت ضد اجتماعی ارتباط نزدیک و تنگاتنگی دارد.
همۀ رفتارهای موجود در اختلال ضداجتماعی، در افراد دارای اختلال خودشیفته هم وجود دارد؛ مثل نداشتن همدلی، رفتار خودخواهانه، خودمحوربودن و پرخاشگری. آنچه تمایز این دو اختلال را آسان‌تر می‌کند، این است که افراد خودشیفته دائم استعداد خود را بزرگ جلوه می‌دهند و خود را برتر از دیگران و منحصربه‌فرد می‌دانند.

 اختلال شخصیت خودشیفته

درمان اختلال شخصیت خودشیفته

درمان این اختلال بسیار سخت است؛ چون اگر قرار باشد پیشرفتی در کار حاصل شود، فرد باید از خودشیفتگی دست‌بردارد. هاینتس کوهوت، یکی از روان‌پزشکان معروف، رویکرد روانکاوی را برای اصلاح این افراد پیشنهاد می‌کند. اما برای آنکه معلوم شود چنین تشخیصی اعتبار دارد یا نه و اگر اعتبار دارد، بهترین درمان کدام است، باید پژوهش‌های فراوانی صورت بگیرد.
برخی از درمانگران بالینی، گروه‌درمانی را برای بیماران خود پیشنهاد می‌کنند تا مشارکت با دیگران را یاد بگیرند و بتوانند همدلی به دیگران را نشان دهند. وقتی برای کمک به این افراد از روان‌درمانی استفاده می‌شود، اغلب روی مسائلی ازجمله بزرگ‌بینی و خودمحوری، حساسیت بیش از حد به ارزیابی ‌شدن از سوی دیگران و نداشتن همدلی تمرکز می‌شود. همچنین، با شناخت ‌درمانی سعی می‌شود باور‌های غلط یا خیال‌بافی این افراد با تمرکز روی تجربه ‌های لذت‌بخش روزمره و قابل وصول، جایگزین شود. برای مواجهۀ این افراد در مقابل انتقاد دیگران، می‌توان از ریلکسیشن استفاده کرد.
یکی دیگر از اهداف روان‌درمانی این است که به این افراد کمک شود روی احساسات دیگران تمرکز کنند؛ زیرا این افراد در مقابل دوره‌های افسردگی شدید بسیار آسیب‌پذیرند؛ مخصوصاً در میان‌سالی، افسردگی آنها باید از طریق روان‌درمانی اصلاح شود.

سخن آخر

طبق نظر DSM شیوع تقریبی اختلال شخصیت خودشیفته دو تا 16 درصد از جمعیت بالینی و کمتر از یک درصد جمعیت عمومی است. خطر وقوع این اختلال در فرزندان افراد مبتلا ممکن است بیشتر از دیگران باشد؛ چون آنها احساس غیرواقعی قدرت مطلق، خودبزرگ‌بینی، زیبا و باهوش‌بودن را در ذهن فرزندان خود نیز می‌کارند و ازاین‌رو، تعداد آنها رو به افزایش است.

نظر شما

ایمیل شما نشر نخواهد شد.فیلد های ضروری با * نشانه گذاری شده است.

تصویر امنیتی

پیام شما بعد از بررسی نمایش داده خواهد شد

نظر خود را بنویسید

تمامی حقوق این وب سایت متعلق به موسسه آموزشی انتشاراتی بارسا می باشد.